ildiz

Meanings

1. Oʻsimlikning yerdan suv va oʻgʻit moddalar olib beradigan yer osti qismi; tomir.
2. Tish, soch, tirnok kabilarning teri yoki et orasida joylashgan kismi, tomiri.
3. Asos, negiz, manba.
4. Ildiz otmoq (yoki olmoq, yoymoq) 1) il-dizi har tomonga oʻsib, baquvvat tortmoq (oʻsimlik haqida); 2) avj olmoq, ri-vojlanmoq; keng tarqalmoq, odatga aylan-moq.
5. mat. Maʼlum bir darajaga koʻtarilgan-da, oʻz-oʻziga koʻpaytirilganda, berilgan sonni hosil qiladigan son; radikal.

Examples

• Ildizdan koʻkargan daraxt. m
• Qayra-gʻoch, teraklarning ildizi yer bagʻriga qattiq singgan. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Daraxt-ning boʻyi qancha choʻzilsa, ildizi ham shuncha chuqur ketishi kerak. — E. Usmonov — Yolqin.
• Tishning ildizi. n
• Kampirning bir tutam oppoq sochi ildizi bilan yulib olingan. — "Fan va turmush".
• ..sadimiy merosimiz ildizlariga qaytib, oʻtmishimiz-dagi boy anʼanalarni yangi jamiyat qurili-shiga tatbiq etmogʻimiz kerak. — Gazetadan.
• ..shubha-xavotirlarning ildizlarini qidi-rishga majbur etadi. — Gazetadan.
• Bu hol hamma yoqqa ildiz yoygan. n
• Oliy oʻquv yurtlarida esa ota-onaning mansabiga, hamyoniga qarab oʻqishga qabul qilish hollari ildiz otibketgan edi. — "Mushtum".
• Endi bilsam, eh-ha, boshimizdagi shoʻr juda chuqur ildiz otib ketgan ekan. — M. Ismoiliy — Far-gʻona t. o.; 3) muayyan maskanga joylashib, oʻrganib, shu yerda uy-joyli, bola-chaqali boʻlib yashab ketmoq.
• Bu qishloq suvini bir ichgan odam, tomom, shu yerda.. ildiz otib ket-may iloji yoʻq. — F. Nasriddinov — Oltin odamlar. Ildiz quvmoq 1) tomirini, kelib chiqish manbaini axtarmoq; 2) nasldan naslga oʻtmoq, suyak surmoq (odat-qiliq, ka-sallik hakida). Ildizi baquvvat (yoki mah-kam) 1) ildizi yaxshi rivojlangan; 2) kuchli qoʻllab-quvvatlovchilarga ega, mavqei zoʻr.
• Poshshaxon savdo sohasida ish-laydigan ayrim ildizi mahkam kishilardan tanish-bilish orttirdi. — D. Nuriy — Osmon ustuni. Ildiziga bolta urmoq Hayot asosi-ni yoʻq qilmoq.
• U[Yoʻlchi] zulm ildiziga bolta urdi. Inshoollo, zulm daraxti quriydi. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Eskicha toʻylar, isrofgarchilik ayrim paytlarda oila ildiziga bolta uruvchi sarqit ekan.. — Gazetadan. Ildizini quritmoq (yoki qirqmoq) Tag-tubi bilan yoʻq qilmoq.
• Majdiddin razolatining fosh etilishi, shubhasiz, katta ish boʻldi. Pekin uning ildizlari hali qirqilgan emas. — Oybek — Navoiy.
• Laʼnati jaholatning qon tomirlarimizda, yurak-bagʻrimizda zahar so-chib yotgan manfur ildizlari qirqiladigan yorugʻ kunlar ham kelarmikin? — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha. Oʻq ildiz, oʻqildiz Yerga toʻgʻri (tik) yoʻnaluvchi yoʻgʻon (baquvvat) ildiz.
• Toʻqqiz-ning kvadrat ildizi —
• uch. Ildizini topmoq.

Source: Wiktionary