tomir

Meanings

1. anat. Odam va hayvonlar ta-nasida qon yoki limfa oqadigan naychasi-mon aʼzo.
2. Qon tomirlari Arteriyalar, kapillyar-lar va venalardan iborat tomirlar. q. ar-teriya(lar), arteriola(lar), vena(lar), ka-pillyar(lar).
3. Umuman, narsa-hodisaning hayoti, faoliyatini taʼminlovchi omil, vosita.
4. Yurak harakati natijasida qon tepishi; puls.
5. Tomirni (yoki tomir) urishini (yoki tepi-shini) koʻrmoq Tomirni ushlab, yurak, qon harakatini, pulsni aniqlamoq.
6. s. t. Mushaklarni suyakka biriktiruv-chi puxta, elastik toʻqima; pay.
7. Oʻsimlik tanasida suyuqlik va undagi erigan moddalar oqadigan toʻqima naychalar.
8. bot. Ildiz.
9. Ildiz, negiz.
10. Tomiriga (yoki ildiziga, oyogʻiga, tagiga) bolta urmoq. q. bolta.
11. Bir-birini qoʻllovchi, bir-biriga homiylik qiluvchi kishilar oʻrtasida-gi oʻzaro bogʻlanish, aloqa; ildiz.
12. shv. Qarindosh, urugʻ; qarindoshlik rishtasi.
13. Tutingan oʻrtoq, yaqin doʻst. To-miringni maqtama, yomon chiqsa, qaytasan. Maqol. ■■ Ikki oʻrtada soʻz bergandik, to-mirmiz deb, Zuvalasi ayrim bitta xamir-miz deb. Gʻ. Gʻulom.

Examples

• Tomirdan qon olmoq. Tomirga dori quymoq. shsh Toʻlagan yerga qarab jim qoldi. Uning chakka tomirlari boʻrtdi, burnininguchi yiltiradi. — A. Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari.
• Sanoatning yuragidir marten pechi, Yurak boʻlgach, ishlaydi-da erta-kechin. Bu yurakni yurgizadi usta Anvar, Sanoatning tomiriga poʻlat oqar. — "Mushtum".
• Qishloqning hayot tomiri urib turgan har bir joyda.. tashabbus yaqqol sezilib tu radi. — Gazetadan.
• Tabib, Ota-bekdan voqeani soʻrab bilgandan soʻng, Kumush-ning tomirini koʻrib, labini tishlab qoldi. — A. Qodiriy — Oʻtgan kunlar.
• [Yoʻlchi].. Tomiri tortishgan odam kabi, bir lahza qotib qoldi, soʻng qilichini mahkam ushlab, bukchayib, ohistagina yerga yiqildi. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Tomirlarini yozish uchun boshini orqaga tashlab, bir-ikki silkitib oldi. S. — Karomatov — Oltin qum.
• Ariq boʻylarida, qir etak-larida oʻtgan yilgi oʻtlarning tomiridan nozik maysalar unib chiqa boshlagan. S. — Anorboyev — Oqsoy.
• Agar u har kuni ertalab, kech-qurun soyga tushmaganda edi, koʻza-koʻza suv quyib, tomiriga nam yubormaganda edi, oʻrik allaqachon xazon boʻlardi. — Sh. Rashidov — Boʻ-rondan kuchli.
• Yaxshi naql — tomiri aql. — Maqol. ■■
• Joʻraxon bu muhim masala-ni aytishdan bosh tortganda, buning tomiri juda uzoq ekanligini Gʻulomjon darrov fahmshb oldi. — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha.
• Elmurod oʻzining ja-holatga qarshi boʻlgan bilimini odamlarga yoyish bilan domlaning tomiriga bolta ura-yotganini yaxshi fahmlamasdi. — P. Tursun — Oʻqituvchi. Tomir otmoq (yoki yoymoq). 1) il-dizini har tarafga yoʻnaltirmoq, ildizi rivojlanmoq; 2) asosli holda oʻrnashib yashamoq, rivojlanmoq.
• Ammo butun bir soboli yashab, tomir otib qolgan bejirim joy-larni yoʻq qilish — xutor sistemasini yoʻ-qotish, degan gapga kirmaydi. — J. Abdullaxonov — Xonadon; 3) har tomonga yoʻnalmoq.
• Sherbek katta koʻcha toʻrt tomonga tomir otgan joyda toʻxtab qoldi. — S. Anorboyev — Oqsoy; 4) tarqalmoq, koʻpaymoq.
• Odamshr orasida ham devpechak borligini, u asta tomir yoyib borayotganini bshgardi-yu, ammo oʻsha devpechakning ildizini topa/shay dogʻda edi. — S. Ahmad — Hukm.
• Zatakoʻz domlayam, Turdivoy xalfayam, hammasi.. Bu-larning tomiri uzun, Zagʻchakoʻz mudarris boʻlgan ekan, oʻgʻillari, shogirdlari katta-katta amalda deyishadi. — P. Tursun — Oʻqi-tuvchi.
• Shuhratparastlar xalqqa yuqoridan qanday zarar yetkazgan boʻlsalar, pastdan ham shunday zarar yetkazganlar. Ularning tomiri bitta. — H. Gʻulom — Senga intilaman.
• Yurtga dongʻi ketgan Jonaliboy-ga, Qizing berib, boyga tomir boʻlaylik. — Poʻlkan.
• Tojiboy oʻzi kambagʻallardan boʻlsa ham, tomiri Olaxoʻja maxsum bshshn tutash-gan edi. — P. Tursun — Oʻqituvchi.
• Mingning zotini bilgandan birning otini bil, deganlar, tanishib qoʻyashshk, tomir. — A. Muxtor — Qoraqalpoq qis-sasi.

Source: Wiktionary