hadd

Значения

1. esk. kt. ayn. chegara 1.
2. Belgi, qarakat va shu kabilarning oʻlcham, daraja, miqdor jihatidan muayyan holati; chek, meʼyor, nihoya.
3. Biror ishni qilish imkon-ixtiyori, haq-huquqi. Ostonadan hatlab chiqishga had-di yoʻq. Oybek, Tanlangan asarlar.
4. Had qilmoq Jurʼat qilmoq, botinmoq. Avvaliga bu moʻʼtabar zot hayoti asosida ocherk yozmoqchi boʻldim. Birok, hade-ganda bu ishga had qilavermadim. R. Rah-mon, Xalq professori. Yigit boʻla turib, bu gapni men dangal aytolmaganman-u, qiz bola had qilarmidi. Gazetadan. Haddan (yoki haddidan) oshmoqʼiror ish, xatti-harakat-da tartib-qoida, meʼyor doirasidan chiqmoq.
5. HAD II [a. — chek, chegara, marra] mat.
6. Tenglamani tashkil etuvchi sonlardan har qaysisi yoki son oʻrnida ishlatilgan bel-gilardan bittasi. Nomaʼlum hadni topish. Chetki hadlarni koʻpaytirish. Oʻrta hadga taqsimlash.

Примеры

• Hadd-hisobsiz. Haddiga yetmoq. Haddan ziyod(a). Haddan or-tiq (tashqari). yat Yodgor ham xursand, xur-sandligining haddu poyoni yoʻq edi. — S. Ayniy — Doxunda.
• Oysha begim haddan ortiq uyatchan.. — P. Qodirov — Yulduzli tunlar.
• Sa-limboyvachchaning kayfi — maspʼshgi haddiga yetgan. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• -Ish siz degan haddan oʻtibdi! — dedi keskin eʼtiroz bilan Husayn Boyqaro. — Oybek — Navoiy.
• Xafa boʻlmang, biz haq olmasdan ishlaymiz. Axir biz qulmiz-ku, haq talab qilishga haddimiz bormi! — Mirmuhsin — Meʼmor.
• Tilingizni tiying, haddan oshmang! shsh Tar-tib-intizomga qaramay, haddidan oshib ketadiganlar bor. — S. Nurov — Narvoy.
• Yaso-vulboshi haddidan oshib ketdi, toʻylarni buzadi, sozchilarni uradi.. — J. Sharipov — Xorazm. Haddi sigʻmoq Biror ish, xatti-harakatni qilish imkon-huquqiga ega boʻlmoq; jurʼat qilmoq, botinmoq.
• Boshlik, boʻlganingizdan keyin gapirish emas, tanbeh berishga ham haddingiz sigʻadi. — S. Nurov — Narvon.
• Mozorga til tekkizishga qanday hadding sigʻdi, murtad! — K. Yashin — Hamza.
• Uni gap bilan yengib boʻlmaganidan tashqari, u qilib yurgan ishdan kulib, masxaralashga ham hech kimning haddi sigʻmasdi. — Mirmuhsin — Meʼmor. Haddini olmoq ayn. hadisini ol-moq q. hadis II.
• Azpinist degancha bor ekan. Yurishning xoʻp haddini olgan ekan. — M. Mansurov — Yombi.
• Ishni yoʻlga qoʻyib olaylik. Tikuvchilarimiz uning haddini olgach, yangi-likni takomillashtirib, chiqimni kamay-tirish qiyin emaye.. — H. Qodirov — Yangilik oshigʻi.

Этимология

I \a. 1*. — daraja; chek, chegara; oxir, poyon, nihoya

Источник: Викисловарь