jon

Значения

1. Diniy-ibtidoiy tasavvurlarga koʻra, inson va hayvon tanasida boʻladigan, uyqu chogʻida (vaqtincha) yoki oʻlgan vaqtda tanadan chiqib ketadigan alohida koʻzga koʻrinmas ilohiy kuch, quvvat; ruh.
2. Sezuvchi, his etuvchi tan, badan.
3. Hayot; hayot-mamot; tiriklik.
4. Kishi, odam.
5. Bir qator aniqlovchilar bilan qoʻllanib, "bosh", "jussa" maʼnolarini ifodalaydi.
6. Kuch, quvvat, mador.
7. Yaxshi koʻradigan, sevimli, yoqimli kishi yoki narsa haqida.
8. Eng yaqin, sevikli kishilarga murojaatda soʻzlovchining ularga yaqin munosabatini ifodalaydi, begonalarga nisbatan esa hurmat yoki xushomadni bildiradi.
9. "Opasi", "akasi", "otasi" soʻzlar bilan, baʼzan yolgʻiz "jonidan" shaklida soʻzlovchining tinglovchiga yaqin munosabatini, erkalash yoki xushomad maʼnolarini ifodalaydi.
10. Hayot manbai, hayot bagʻishlovchi narsa haqida.
11. Biror ish, soha yoki doirada asosiy, muhim oʻrin egallovchi, ilhomlantiruvchi, tashkilotchi shaxe.
12. Murojaat qilinayotgan shaxsni bildiruvchi soʻzdan oldin kelib, murojaatdagi iltimos, iltijo maʼnosini kuchaytiradi, baʼzan erkalash maʼnosini bildiradi.
13. Shaxs bildiruvchi soʻzlarga, kishilar otiga qoʻshilib, ularga kichraytish-erkalash, hurmat maʼnosini beradi, ,
14. Shukur.

Примеры

• Jon bor joyda qazo bor. — Maqol
• Odamning loydan yasalishini, unga jon bagʻishlanishini.. shunday qiziq qilib oʻqib berdiki.. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlariJon bermoq - 1) vafot etmoq, oʻlmoq.
• Vafot qildi jonkashim, dardkashim. Hozir qoʻlimda jon berdi. — Oybek — Tanlangan asarlar 2) taslim boʻlmoq, kurashni, qarshilikni toʻxtatmoq.
• Yoʻq, Xoʻjabekovga oʻxshaganlar osonlikcha jon bermaydi. Yotib qolguncha otib qoladi. — Sunnatilla Anorboyev — Oqsoy 3) astoydil xizmat qilmoq, fidoyilik qilmoq.
• Musulmonlar! Yaxshi deb yoʻlida jon berganing Azizbek bu kun sizlarga yaxshiligingizni oʻttiz ikki tanga soliq bilan qaytarmoqchi boʻldi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarJon kirmoq - 1) tirilmoq.
• Baliqqa jon kirdi. 2) jonlanmoq, ruxlanmoq, qizimoq.
• Qutidor qaytib yoʻlakka kirishi bilan.. Oftob oyim ila Kumushga qaytib jon kirgan kabi boʻldi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• Tabiatga jon kirdi, tollar barg chiqardi. — Jumaniyoz Sharipov — XorazmJon olmoq - 1) oʻldirmoq.
• Men oʻzimning ashaddiy dushmanim bilan tanho kurashib, yo jon bermoqqa va yo jon olmoqqa qaror bergan edim. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar 2) qiynamoq, azoblamoq, siqmoq; bezor qilmoq.
• Yamoqchini boʻlsa Ismathoji har kuni masjidga chaqirib, odamlar oʻrtasida haqorat qila berib jonini oldi. — Oydin — Yamoqchi koʻchdiJoni bor - 1) tirik, jonli.
• Joni borning umidi bor.
• Tanimda jonim bor ekan, paxta berishga tirishaman. — Sharof Rashidov — Gʻoliblar 2) asosi bor, asosli.
• Gapingizning joni bor.Joni uzilmoq - vafot etmoq, oʻlmoq.Joni chiqmoq - 1) Joni uzilmoq.
• Joning chiqqur! ()
• Ter chiqqandan jon chiqmas. — Maqol
• Ibn Sinoga kasalning joni chiqmagan boʻlsa, bas ekan, tuzatar ekan. — Oybek — Tanlangan asarlar 2) qoʻrqmoq, esi chiqib ketmoq.
• Tuf-e, qurib ketsin, jonim chiqib ketdi-ya. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar 3) jahli chiqmoq, achchigʻi qistamoq, gʻazabi kelmoq, dargʻazab boʻlmoq.
• Olarda kirar jonim, berarda chiqar jonim. — Maqol
• Polvon kelganda, temirchi shunday qilgan edi, uning joni chiqib, tishini gʻijirlatdi. — Abdulla Qahhor — SarobJoni halqumiga (yoki boʻgʻziga, hiqildogʻiga) kelmoq - 1) oʻlar holatga kelmoq, oʻlguday qiynalib ketmoq.
• Dushmanlar joni halqumiga kelganda mana bunday quturadilar. — Asqad Muxtor — Opa-singillar 2) Joni chiqmoq 2.
• Boya nimalarni soʻzladingiz, sir ochiladimi, deb jonim boʻgʻzimga keldi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar 3) bezor boʻlmoq, toqati toq boʻlmoq.
• Hamma yerda ham odamlarning joni boʻgʻziga kelib qoldi, qizim! — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha
• Butun jonim qaqshab ogʻriyapti.
• Tish ogʻrigʻim bosilib, jonim orom oldi.
• Betimning qalini - jonimning huzuri. — Maqol
• Tim qorongʻi, izgʻirinli kecha. Yomgʻir xuddi jonga igna sanchganday, ezib, muttasil savalardi. — Oybek — Quyosh qoraymas
• Gʻulomjon ayvonda otasi bilan turar, stollarning qarsillatib sindirilayotganini eshitib, xuddi oʻz qovurgʻalari sindirilayotgandek, joni ogʻrir edi. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otgunchaJon(i) achimoq - achinib, dildan xayrixoxlik bildirmoq; achinmoq.
• Unga jonim achidi.Jondan oʻtmoq - 1) badanni, aʼzoni ogʻritmoq, qaqshatmoq, zirqiratmoq.
• Ogʻriq jondan oʻtdi. 2) qattiq taʼsir qilmoq, alam qilmoq.
• Ayniqsa, bugungi soʻzlar jon-jonimdan oʻtib ketdi. — Sharof Rashidov — Gʻoliblar
• Eshonning dakkisi jonimdan oʻtgandan keyin qochdim. — Parda Tursun — OʻqituvchiJonini koyitmoq - qiynalib, mashaqqat chekib, biror ish qilmoq, qattiq urinmoq.
• Qoʻshchinorliklar yoki qoʻgʻazorliklar u yoqda tursin, suvning boshida boʻladigan baqaqurulloqliklar ham oʻzi yoki ulovining jonini koyitgisi kelmas edi. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari
• Kemaga tushganning joni bir. — Maqol
• Echkiga jon qaygʻu, qassobga yogʻ qaygʻu. — Maqol
• Jondan kechmasang, ish bitmas. — Maqol
• Chechak Jambul, sen Vatanni sevasan, Kerak boʻlsa, joningni ham berasan. — Fozil shoir
• Otam meni jonidan ortiq koʻrar edi. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otgunchaJon saqlamoq - oʻzini maʼnaviy yoki jismoniy halokatdan yoki ogʻir, mushkul ahvoldan saqlab qolmoq.
• Oftobdan daraxtlarning tagida jon saqlamoq.
• U hamon kovakda jon saqlab kelmoqda. Befarosat, laqma odamni koʻrsa, kovakdan sekin chiqadi, allakimdan eshitgan yangiliklarni aytadi, yana kirib ketadi. — Abdulla Qahhor — Hi-hiJon hovuchlamoq - oʻz hayotidan xavotir boʻlmoq, qoʻrqa-pisa, xavotirda yashamoq.
• Mirzo Yodgorning boshi kesildi. Uning tarafdorlari jonlarini hovuchlab, in-iniga kirdi. — Oybek — NavoiyJon(i)ga ora kirmoq - 1) halokatdan yoki biror koʻngilsiz voqeadan, tang holatdan saqlab qolmoq.
• Bular jonlarini fido qilib, minglarcha kishilarning joniga ora kirdilar. — Abdulla Qahhor — Oltin yulduz 2) qiyin, mushkul ahvoldan qutqazmoq, ogʻir paytda yordamga kelmoq, yordam qilmoq.
• Shunday doʻppi tor kelgan paytda Azim boyvachcha Xolxoʻjaning joniga ora kirdi. — Said Ahmad — HukmJondan bezor qilmoq (yoki toʻydirmoq) - 1) oʻlimiga rozi qilmoq; 2) juda ham zeriktirmoq, koʻngliga urmoq, bezor qilmoq.
• [Oqila:] Oʻzingiz qachon borasiz? Bolalar dada deb jonimdan bezor qilishyapti. — Abdulla Qahhor — Ogʻriq tishlarJondan bezor boʻlmoq (yoki toʻymoq) - 1) oʻlimiga rozi boʻlmoq, yashashni istamaslik.
• Qullar ochlikdan oʻlsin, qarollar charchab, jonidan bezor boʻlsin, har nima boʻlsa-boʻlsin, senga foyda boʻlsin. — Sadriddin Ayniy — Qullar
• Ovozingni chiqarma, juvonmarg. Eshon pochchang eshitmasinlar. Nima, joningdan toʻydingmi? — Parda Tursun — Oʻqituvchi 2) ortiq toqat qila olmaslik; bezor boʻlmoq.
• Bas, pichoq borib suyakka yetdi. Boshimni egib, indamay yurganim yetar, jonimdan toʻyib ketdim. — Sharof Rashidov — Boʻrondan kuchliJonini tikmoq - hayotini bagʻishlamoq.
• Men jonimni yaxshilik yoʻliga tikkanman, Zokirjon. — Pirimqul Qodirov — Uch ildiz
• Jon boshiga.
• Biz toʻqqiz jon edik.
• Qorabuloq qishlogʻida birorta uygʻoq jon qolmagan edi. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha
• Hech bir jon yoʻqki, oni boʻlmasa jononasi. — Hamza
• Hamma ishni toʻxtatib, qimirlagan jonni terimga solar ekanmiz. — Nazir Safarov — Hayot maktabi
• Qiz joning bilan qayergacha borolarding? — Ibrohim Rahim — Chin muhabbat
• -Yosh joning bor, qizim, - dedi [Oftob oyim], - birovga yomonlik sogʻinma. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• -Voy shoʻrim, - dedi Mastura. - Jindakkina joningizga-ya? Shu jussangizga uchta dard sigʻadimi — Abdulla Qahhor — Ming bir jon
• Joni boricha harakat qilmoq.
• Tezroq qimirlasang-chi, joning bormi?
• Hoji.. sekingina qoʻlini uzatib, qulogʻini ushladi va uch buklab turib qattiq qisdi, joni boricha qisdi. — Abdulla Qahhor — Yillar
• Joni boricha ikki qoʻlidagi etik bilan eshikni "qamchi"ladi. — Hakim Nazir — Soʻnmas chaqmoqlarJoni yoʻq - 1) o‘lik, jonsiz.
• Soyga qarasak, uchta baliq yotibdi: ikkitasi oʻlik, bittasining joni yoʻq. — "Ertaklar" 2) kuchi yoʻq, kuchsiz, madorsiz.
• Bir qoʻlimning joni yoʻqroq. Sening mushtingni yeya berib, jonimda jon qolgan emas. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari 3) boʻsh, chidamsiz.
• Joni yoʻq ip.
• Joni yoʻq mato.Jon olib jon bermoq - biror ishda astoydil gʻayrat koʻrsatmoq; jonbozlik, fidokorlik qilmoq.
• Boʻtaboy kechani kecha, kunduzni kunduz demay, kolxoz uchun jon olib, jon berdi. — Said Ahmad — Hukm
• Olma - uning joni.
• Jon doʻsting jonidan kechsa ham, mol doʻsting molidan kechmas. — Maqol
• Ammo lekin Muxtorxon domla nafsambiriga odamning joni edi. — Abdulla Qahhor — Toʻyda aza
• Jonim, dedim qulogʻiga, ohista, jon, dedi. — "Qoʻshiqlar"
• Gulnorning koʻzlari ochilib ketdi.. Yoʻlchiga tikildi. -Nima qildi, jonim, - soʻradi Yoʻlchi, lekin betobmisiz deyishga tili bormadi. — Oybek — Tanlangan asarlar
• [Jamila Gʻofirga:] Agar oʻtirgan joyingizga xas-xashaklar toʻkilsa, sochlarim bilan supuray.. jonginam. — Hamza — Boy ila xizmatchi
• -Opasi jonidan, dutoringizni chaling tuzukroq, - dedi u [Malikaxon] Adolatga qarab, - oʻyin-kulgiga tashna boʻlib yotganmiz. — Saida Zunnunova — Gulxan
• Yomgʻir - ekinning joni.
• "Issiq - paxtaning joni" degan maqol ham bejiz aytilmagan. — Sharof Rashidov — Gʻoliblar
• Joʻralarining joni.
• Davraning joni.
• Maktabning joni.
• Niyoz men bilan xayrlashar chogʻida: -Jon Hoji aka! Endi gap shu yerda qolsin.. - dedi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• -Urmang otamni! Jon amaki, urmang! - deb zor yigʻlay boshladi bolalar. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha
• onajon,
• buvijon,
• xolajon,
• akajon,
• domla jon,
• Salimjon,
• Qodirjon.
• Ofitserning shu ketishi boʻlsa, shtabga yetib borsa ham jon. — Abdulla Qahhor — Oltin yulduzBir jon, bir tan boʻlmoq - bir yoqadan bosh chiqarmoq, bahamjihat boʻlmoq.Jon achchigʻida (yoki holatda) - 1) oʻlim talvasasida.
• Ofitserning oʻzi ham talvasada holdan toygan edi, buning ustiga xotini polda yumalab, jon achchigʻida xirillardi. — Asqad Muxtor — Qoraqalpoq qissasi 2) gʻayriixtiyoriy ravishda, beixtiyor.
• Chekkasini zax yerga berib yshilgan va kesak kabi hissiz qizini [qutidor] jon holatda quchogʻiga oldi: "Qizim.. Kumush.. Koʻzingni och!" — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarJon deb - xursandlik bilan, mamnuniyat bilan, bajonu dil.
• Agar lozim kelsa, toshkoʻmir koniga borib, koʻmir qazib keltirishga ham jon-jon deb ketar edim. — Abdulla Qahhor — SarobJon koshki - Koshkiydi, qani edi-ya.Jon kuydirmoq - 1) bor kuch-imkonini ayamay astoydil harakat qilmoq.
• Butun jamoa bayramni munosib kutib olish uchun jon kuydirib ishlamoqda. 2) achinmoq, qaygʻurmoq, iltifot koʻrsatmoq.
• Besh bolali bir ayolning Elmurodga jon kuydirib, uni oʻz panohiga olmoqchi boʻlgani toʻgʻrisidagi gaplar Buvinisoga juda xush keldi. — Parda Tursun — OʻqituvchiJon talvasasi - talvasa.Joni kirmoq - 1) huzur qilmoq, maza qilmoq, orom olmoq.
• Uyiga suv, gaz oʻtkazib, joni kirdi.
• Tish oldirib, joni kirdi. 2) juda xursand boʻlmoq, quvonmoq, sevinchi ichiga sigʻmay ketmoq.
• Kino desa, joni kiradi.
• Ayollar: - Boʻlmasachi! Hammaning joni kirdi. Qamishkapada hech bunaqa tomosha boʻlgan emas, - deyishdi. — Parda Tursun — OʻqituvchiJon(i)ga tegmoq - bezor qilmoq, koʻngliga urmoq, koʻngliga tegmoq.
• Musofirchilik jonga tegadi. — Oybek — Tanlangan asarlar
• Bir ish buyursang, soʻray berib jonga tegadi. — Oydin — Uyaldi shekilli, yerga qaradiJonim bilan - bosh ustiga, jon deb, bajonu dil.
• Agar shaharda zarur ishlaringiz boʻlmasa, men bilan bir yerga borib kelsangiz. -Jonim bilan. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha
• Askarlikka jonim bilan boraman.. — Parda Tursun — OʻqituvchiJonim tasadduq - tasadduq.Joʻjabirday jon - joʻjabirday.Oʻlmagan mening jonim - oʻlmoq.

Этимология

f. jjU. - ruh; hayot; kuch-quvvat

Источник: Викисловарь