kir

Значения

1. boʻyniga ilib, boshini ish-qalay boshladi. Oybek, Tanlangan asarlar.
2. Kir bosgan, kirlangan.
3. Yaramas, jirkanch, iflos.
4. Yuviladigan yoki yuvilgan kiyim-kechak, sochiq, dasturxon va sh. k. buyumlar.
5. Koʻnglida kiri yoʻq Darrov xafa boʻla-vermaydigan, birovga gina-adovat saqla-maydigan, birovga yomonlikni istamaydi-gan; ochiq koʻngilli.

Примеры

• Kir koʻylak. Qoʻllari kir. sht
• Egnida tirsagi qirilgan kostyum, Yoqa kir, tugmasiz, yuz yamalgan shim. — Uygʻun — Ustasi farang.
• Yoʻlchi uning boshini kir yostiqqa ohista qoʻydi. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Fa-qat ana shu kir maqsadga yetish niyatida Aliqul bilan fikran boʻlsa ham bitim tuz-ding. — Sh. Rashidov — Boʻrondan kuchli.
• Yoshlik oʻtdi. Boʻyi yetdi. Kir odat uni zindondek hovliga soldi. — Mirtemir.
• Gul-nor titroqlablari bilan bazoʻrgina: -Yaxshi.. ammangizni sevintiring, man nima ? — dedi-da, kir yoyishni bahona qilib, uzoqlashdi. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• [Oyimxon] Och-dan oʻlmaslik uchun ertadan kechgacha kir yuvib, haqiga bir kosa kepak olib, non qilib yegan. — P. Tursun — Oʻqituvchi.
• Yuragida bori yuziga tepib turadigan bunday kishilarni, koʻnglida kiri yoʻq, debmaqtaydilar. — P. Qodirov — Uch ildiz.
• Tojimat aka.. koʻnglida kiri yoʻq, shaldir-shuldir odam edi. — S. Anorboyev — Oqsoy. Koʻnglini (yoki dilini) kir qilmoq Taʼbini xira qilmoq, dilini gʻash qil-moq; besaranjomlikka solmoq.
• Oʻksinish — odam koʻnglini kir qiladigan yomon illat-lardan. — M. Ismoiliy — Odamiylik qissasi.
• U [Toʻla] eng avval.. dilini kir qilib kelgan yolgʻonchilikka qarshi kurash boshladi. — M. Ismoiliy — Bizning roman. Tirnoq ostidan (yoki orasidan, tagidan) kir qidirmoq q. tir-noq.
• Men oʻz akasini reviziya qilib, tirnoq ostidan kir qidirib yurgan odamdan yaxshi-lik kutmayman. — O. Yoqubov — Asarlar.
• Sen tirnoq orasidan kir qidirmay qoʻya qol. — Sh. Rashidov — Boʻrondan kuchli.
• Darrov tirnoq tagidan kir qidirasiz-a, Samadov. — P. Qodi-rov — Uch ildiz. Tishining kirini soʻrmoq Yey-digan hech narsa yoʻkdigini bildiradi, shun-ga ishora qiladi.
• Ular [boylar] palov yeb, ti-shini kovlaganlarida, biz tishimizning kirini soʻrib, oʻchoq oldida chorigʻimizni quritar edik. — P. Tursun — Oʻqituvchi.
• Shoʻromiz boʻlsa, qorinlaring bir amallab toʻyib qolar, deydi. Lop etib qish kirsa, tishimizning kirini soʻrib oʻtiramizmi? — B. Rahmonov — Mardlar qissasi.

Этимология

1 Badan, kiyim va shu kabilarga chang-toʻzon oʻtirishi tufayli va boshqa yoʻllar bilan hosil boʻladigan ifloslik. ◆ Qoʻlning kiri. Toʻnning kiri. shsh Moʻysafid capma-rosh.. kirdan qatirmalanib yaltiragan lun-gini [Yoʻlchining

Источник: Викисловарь