o‘pka

Ma’nolari

1. I 1 anat. Odam va quruqlikda yashovchi umurtqali hayvonlarning koʻkrak qafasi ichiga joylashgan bir juft, konus shaklidagi nafas olish aʼzosi.
2. Oʻpkasi yoʻq Oʻta hovliqma, fikr-mulo-haza bilan ish yuritmaydigan.
3. Negadir oʻpkasi toʻlib, koʻziga yosh keldi. P. Qodirov, Yulduzli tunlar.
4. s. t. koʻchma Oʻzini bosolmaydigan, hov-liqma shaxslarga nisbatan, odatda, ularning ismiga qoʻshib (tirkab) ishlatiladi.
5. Hayvonlarning shu aʼzosi (ovqat si-fatida).

Misollar

• Oʻpka ka-salligi, Oʻpkaning yalligʻlanishi. n
• Oʻpkasi-ga havo toʻldi, koʻzlari ham yorishib ketdi. — Oybek — Quyosh qoraymas.
• Kuzning yoqimsiz shamoli oʻpkani qichitib, yoʻtalni qista-tar.. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.
• Ishqilib, yurtimiz ishi mana bunday oʻz qadrini bil-magan, oʻpkasi yoʻq toyloqchalarga qolma-sin-da.. Mirmuhsin, Supurgiga sajda. Oʻp-kasi koʻrinmoq Biror narsa dardida nihoyat darajaga yetganlik, juda holdan toygan-likni bildiruvchi ibora.
• Malikaxon desa, oʻpkangiz koʻrinadigan boʻlibdi-yu, sir boy bermaganingizga oʻlaymi?! F. Zohid, Oshiqva maʼshuq.
• Bir tirnoq koʻrsam, deb oh ursa, oʻpkasi koʻrinadi. K. Yashin, Hamza. Oʻpkasi (ogʻziga) tiqilmoq Nihoyatda hayajonli, hov-liqqan, hatgo gap-soʻz aytish qiyin boʻlgan holatga tushmoq.
• Hovliqqanimdan halloslab, oʻpkam tiqilib qolgan ekan, buvim jon holatda divandan turib ketdi. H. Nazir, Yonar daryo.
• -Tinch/shk emas, — dedim oʻpkam ogʻzimga tiqilib. X. Toʻxtaboyev, Shirin qo-vunlar mamlakati. Oʻpkasi toʻlmoq Yigʻlash darajasiga kelmoq, yigʻisi tomogʻiga kel-moq.
• Cholning tovushi oʻzgardi, oʻpkasi toʻldi shekilli, birpas tek qolib, keyin gapirdi. — A. Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari. [Tohir]
• -Azizim Hayotim, nima boʻldi ? — dedi Gʻulomjon oʻpkasi toʻlib. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. Oʻpkasi shishmoq q. shishmoq.
• Barchasi charchadi, oʻpkasi shishdi. — "Bahrom va Gulandom". Oʻpkasini bosmoq Hovliqish, ja\l kabidan oʻzini tiymoq.
• U kuli bir enlik sigaretini jahl bilan chertiv tashladi-yu, oʻpkasini bosibroq davom etdi. S. Siyoyev, Yorugʻlik.
• Koʻzingni shira bosmasin, akasi, oʻpkangni bosib olgin-u aq-lingga rivoj ber. J. Abdullaxonov, Xona-don.
• Hoʻ, sal oʻpkangizni bosib oling, tinch-likmi oʻzi? "Mushtum". Oʻpkasini tutolmas-lik Yigʻini tiya olmaslik holatiga kelmoq.
• Normat ham oʻpkasini tutolmadi, ammo [ona] bagʻridan chiqib, safga borib qoʻshildi. — I. Rahim — Chin muhabbat.
• -Otangdan soʻra, bolam, — deya oʻpkasini tutolmay yigʻlab yubordi Jahonbuvi. K. Yashin, Hamza. Oʻpkasini qoʻltiqlamoq Hovliqmoq, biror narsa dar-dida holdan ketar darajada yurmoq.
• Shu payt kuyov stol ostidan emaklab oʻtdi-yu, oʻpkasini qoʻltiqlagancha quyon boʻldi. "Mushtum".
• Isqirt boʻlib, laqillab yuramanmi, de-dim-da, orqamdan oʻpkasini qoʻltiqlab yurgan Maxzumovga turmushga chiqib oldim. Gʻay-ratiy, Dovdirash.
• Jumaboy oʻpkadan har baloni kutsa boʻladi. Agar oʻpkaligi qoʻzib, kamar bilan.. Suyar-qulning miyasiga solib qolsa bormi.. A. Koʻ-chimov, Halqa.
• Uzoqdagi quyruqdan yaqindagi (ol-dingdagi) oʻpka yaxshi. Maqol.

Manba: Vikilug‘at