qo‘l

Ma’nolari

1. Odamning barmoq uchlaridan yelkasigacha boʻlgan qismi, aʼzosi.
2. Shu aʼzoning bilakdan barmoqlar uchigacha boʻlgan qismi; panja.
3. Ish-mehnat bajaruvchi aʼzo (vosita) sifatida.
4. Hayvonlarning oldingi oyoqlari.
5. barmoq.
6. Har kimning oʻziga xos yozuv usuli, uslubi, yozuvi, xati va uning ifodasi.
7. imzo.
8. Har kimning oʻziga xos ish usuli, uslubi, ishi, xatti-harakati; shuni aks ettiruvchi ifoda.
9. imkon, imkoniyat.Qayoqqa qoʻl uzatsa yetadi - imkoniyatga ega, imkoniyati katta.Qoʻli baland - Qo‘li uzun.Qoʻli kalta (yoki qisqa) - imkoniyati kam, cheklangan, qurbi yetmaydigan.
10. (3- egalik hamda va shaklida : qoʻliga, qoʻlida) - ixtiyoriga, izmiga; ixtiyorida, izmida.

Misollar

• Baquvvat qoʻllar.
• Qoʻlni oldinga choʻzmoq.
• Ikki qoʻlni yuqori koʻtarmoq.
• Qoʻl kuchi.
• Bosh qashigani ham qoʻlim tegmaydi.
• Yoʻlchi.. ikkinchi qoʻli bilan Qora Ahmadning bir qoʻlini orqaga qayirdi. — Oybek — Tanlangan asarlar
• Qoʻl bilan silamoq. Qoʻl bilan ushlamoq.
• Yoʻldosh orqadan asta kelib, Elmurodning koʻzini ikki qoʻli bilan bekitdi. — Shuhrat — Shinelli yillar
• Qozi domla qoʻllarini yuvib turib, dasturxonga koʻz yugurtirdi. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha
• Qoʻlim band.
• Men bu mol-dunyoni, yer-suvni qoʻlim bilan topgan emasman, aqlim bilan topganman. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari
• Otabek bilan birga Tashkent tushib, oʻz qoʻllari bilan toʻyimizni oʻtkazishingizga ishonib Yusufbek hoji. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarQoʻli tegmaydi - biror ishni bajarishga vaqti yoʻq; qoʻli band, ish bilan band.
• Qoʻyning qoʻli va soni.
• Qoʻl goʻshti.
• Oʻrta qoʻl.
• Besh qoʻl baravar emas. — MaqolIkki qoʻlini burniga suqib (yoki tiqib) - burun I.
• Qutidor qizining maqsadiga tushunib, ikki turli qoʻlni darrov payqab oldi: -Vijdonsiz, iblis, - deb qoʻydi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• [Nizomiddinov:] Xat bilmaydigan ogʻzaki guvohlar ham bor, yozib beray desam, hamma arizalar bir odamning qoʻli bilan yozilgan, degan shubha boʻlmasin.. — Said Ahmad — Hukm
• Dalolatnomaga qoʻl qoʻymoq.
• Shartnomaga qoʻl qoʻymoq.
• Xoʻjabekov - rais, Saidgʻozi.. bir kichkina odam.. Barcha hujjatlarda Xoʻjabekovning qoʻli. — S. Anorboyev — Oqsoy
• Omborchi: -Boʻta qoʻl qoʻymagan qogʻozni qogʻoz demayman, - deb katta ketvordi. — Said Ahmad — Hukm
• Hovlini oʻrab turgan devorlar ham yangidan urilgan, ichkarisidan hammasi ganch bilan suvalgan. Hamma yoqda akasining qoʻli koʻrinadi. — H. Ahmar — Kim haq?
• [Dadajon aka:] Oʻylab qarasam, doʻppi tor ekan. Kattaroq ish qilishga qoʻlimiz kalta ekan. — Ibrohim Rahim — Ixlos — 1958Qoʻli uzun - har qanday narsaga yetishish, erishish imkoni bor, shunday qudratga ega.
• Uning qoʻli uzun edi, davlatning bir qismini dadasidan, ukasidan yashirin ishlatib, xolis oʻziga qarashli katta bir boylik orttirgan edi. — Oybek — Tanlangan asarlarQoʻlidan keladi - biror ishni amalga oshirish uchun imkoniyati, huquqi bor, kuch-quvvati yetadi, biror ishni qila, bajara oladi.
• U [Nuri] juda dadil va ayyor qiz. Uning qoʻlidan har qanday ish keladi. — Oybek — Tanlangan asarlar
• Kishi hurmati oʻz qoʻlida. — Maqol
• [Kumush] Bu uydan chiqib ketishni, bir-ikki oylab Otabekni Zaynab qoʻliga topshirib qoʻyishni yana muvofiq koʻrmas. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• Agarda xon koʻtarish mening qoʻlimda boʻlsa edi, xon qilib Otabekni koʻtarar edim. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarBesh qoʻlini ogʻziga urmoq (yoki tiqmoq) - besh I.Gah desa (yoki deganda) qoʻlga qoʻnadigan qilib olmoq - gah.Yolgʻiz (yoki yakka) qoʻl - yolgʻizqoʻl.Koʻngliga (yoki yuragiga, koʻksiga, qoʻltigʻiga, qoʻyniga) qoʻl solib koʻrmoq - birovning fikri yoki ichki sirini bilish maqsadida turli gaplar aytmoq, shu maqsadda gapga solmoq.
• Oʻktam toʻy-hasham toʻgʻrisida soʻz ochib, qizning koʻngliga qoʻl solmoqchi boʻldi. — Oybek — Oltin vodiydan shabadalarOyogʻi olti(ta), qoʻli yetti(ta) - oyoq 1.Oyogʻini qoʻlga olib - oyoq I.Chap (yoki soʻl) qoʻl - chap tomon; chap, soʻl.
• Chap qoʻlga yurmoq.
• Chap qoʻldagi koʻcha.Oʻng qoʻl - 1) oʻng tomon; oʻng.
• Oʻng qoʻlga burilmoq.
• Oʻng qoʻldagi uy.
• Oʻng qoʻldan mashina kelib qoldi.
• -Qayoqqa yuramiz, - dedi Sidiqjon qayrilib, uning koʻziga qarab. -Oʻng qoʻlga, - dedi xotin. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari 2) eng yaqin, ishonchli yordamchi.
• Bu kishi Azizbekning amiri lashkari va oʻng qoʻli boʻlgan Rayimbek dodxoh edi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarQoʻl bermoq - birovga ixlos qoʻymoq, uni pir deb tanimoq.
• Bir kun Margʻilondan bir eshon keldi. Boyimiz oʻsha kishiga qoʻl bergan ekan, yaʼni oʻsha kishiningmuridi ekan. — Ibrohim Rahim — Ixlos — 1958Qoʻl kelmoq - qulay, mos, koʻngildagidek boʻlib tushmoq.
• Yerni begona oʻtlardan tozalashda qoʻl keladigan asbob.
• Dalabop qattiq trinkadan besh-olti metr olaman. Ularga judayam qoʻl keladi. — A. Ubaydullayev — Hayot oqimiQoʻl koʻtarmoq - 1) rozilik, xohish yoki ovoz berish ishorasi sifatida qoʻlini yuqoriga koʻtarmoq.
• "Kimda-kim Nuʼmon hoji Qalandarov.. bu yerdan badargʻa qilinsin desa, qoʻlini koʻtarsin. Hamma baravar qoʻl koʻtardi. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari 2) taslim boʻlmoq.
• Qurshovga olingan dushman qismlari qarshilikni toʻxtatib, qoʻl koʻtardilar. 3) birovni urish, zarba berish uchun xezlanmoq.
• Nega sohibkorga qoʻl koʻtarding? Kuchingni qayerga qoʻyishni bilmayapsanmi? — Jumaniyoz Sharipov — XorazmQoʻl siltamoq - siltamoq.Qoʻl tegizmoq (yoki urmoq) - 1) faqat boʻlishsiz shaklda: qoʻl tegizmaslik - hatto isteʼmol uchun olmaslik.
• Ovqatga hech kim qoʻl urmadi. 2) biror ishga kirishmoq, tutinmoq, urinmoq.
• U [Muhammad] qaysi ishga qoʻl ursa, uni uddalay olar.. edi. — Mirkarim Osim — Sehrli soʻzQoʻl uchida yoki qoʻl uchi bilan - 1) astoydil emas, istar-istamas; shunchaki, yuzaki.
• Doktor uni qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir gap ham aytmadi. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari
• U [Xolmat] Toʻraxonovdan haqiqiy yordam kutgan.. Faqat balandparvoz soʻzlar eshitdi va [toʻgʻonni] pala-partish, qoʻl uchida qurishga daʼvat qilindi. — Sharof Rashidov — Qudratli toʻlqin 2) qiyinchilik bilan, zoʻrgʻa, arang.
• Bu qanday gap axir, oʻzim qoʻl uchida tirikchilik qilaman-u, sening uchun shu kunimdan ham ayrilaymi? — H. Shams — OqpadarQoʻl yuvmoq - qoʻlni yuvib, qoʻltiqqa tiqmoq (yoki urmoq).Qoʻlga olmoq - 1) pora berish, aldash yoʻllar bilan oʻziga moyil qilmoq.
• Xumparning ogʻzi-burnini moylab, qoʻlga olib boʻlmasmikin? — Parda Tursun — Oʻqituvchi 2) ushlab, tutib olmoq, asir olmoq, bandi qilmoq, qamamoq.
• Muxtorxonni Afgʻoniston chegarasida qoʻlga olibdilar. — Abdulla Qahhor — SarobQoʻlga tushmoq - 1) aybi, jinoiy ishi oshkor boʻlib tutilmoq.
• Gap tarqadi: birov tilmoch Hokim toʻraning xotini bilan qoʻlga tushib qopti, desa, yana birov tilmoch Hokim toʻraning qorovuli bilan qoʻlga tushib qopti, deyar edi. — Said Ahmad — Hukm 2) firib yemoq.
• Qoʻlga tushibsan, seni rosa laqillatishibdi.Qoʻli bormaydi - istagi, xohishi yoʻq; hafsalasi yoʻq.
• Tutni kesishga qoʻlim bormayapti.
• Mol ketdi - jon ketdi, ishga ham qoʻlim bormaydi. — Abdulla Qodiriy — Mehrobdan chayonQoʻli ochiq yoki ochiq qoʻl - hech narsani ayamaydigan, saxiy.
• Qoʻli ochiqning yoʻli ochiq. — MaqolQoʻli egri - oʻgʻri.Qoʻli yupqa - kambagʻal, qashshoq.
• Oʻsha kunlari Malohat aya yashayotgan qishloqdan yetmish chaqirim narida qoʻli yupqaroq bir kishining xonadoniga olov tutashib yonib ketibdi. — GazetadanQoʻli qichidi - qichimoq.Qoʻli qoʻliga tegmaslik - nihoyatda tez, chaqqon harakat qilmoq, tez ishlamoq.Qoʻlini sovuq suvga urmaydi - hech ish qilmaydi.
• Nusratilla roʻzgʻorda qoʻlini sovuq suvga urmaydi. — Asqad Muxtor — Opa-singillarQoʻlni bigiz qilmoq - barmoqni bigiz qilmoq barmoq 1.Qoʻlni yuvib, qoʻltiqqa tiqmoq (yoki urmoq) - biror narsadan hafsalasi pir boʻlib, ixlosi qaytib, uni tark etmoq, undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq, qaytmoq.
• Baʼzilari gʻayratlari bekorga ketayotganini koʻrib, qoʻllarini yuvib, qoʻltiqqa urdilar. — Mirkarim Osim — Ajdodlarimiz qissasiQoʻlni qoʻlga bermoq - biror sohada bahamjihat boʻlmoq, oʻzaro birlashmoq.
• Qoʻlni qoʻlga berib ishlamoq.
• Qadrdon dalalar, mehnat tongida Qoʻlni qoʻlga berar ikki baxtli yosh. — GʻayratiyHarom qoʻl - birovning haqidan hazar qilmaydigan, nopok (odam haqida).
• Qayerdaki harom qoʻl bor, u yerda barakat yoʻq. — Oybek — Oltin vodiydan shabadalar

Manba: Vikilug‘at