Izohli lug‘at
so‘z
сўз
Ma’nolari
- Oʻz tovush qobigʻiga ega boʻlgan, narsa-hodisalar, jarayonlar, shaxslar, belgi va miqdorlarni, xususiyatlarni, harakat va holatni, aloqa va munosabatlarni nomlash uchun xizmat qiladigan, mustaqil lugʻaviy maʼnoga ega boʻlgan, shuningdek, turli grammatik maʼno va vazifalarda qoʻllanadigan eng muhim til birligi; gapning qurilish materiali.
- Biror maʼno turiga, uslubga oid shunday birlik (tilda, nutqda ifoda vositasi sifatida).
- Soʻzlashuvda, gapda, nutqda shunday vositalardan foydalanish qobiliyati, sanʼati.
- Maqol; matal; ibora.
- Gap, gap-soʻz, nutq.
- Mish-mish gap, ovoza; igʻvo.
- Oʻgit, pand-nasihat, taʼlim-tarbiya, iltimos yoki buyruq mazmunidagi gap.
- Vaʼda, lafz; azm-qaror.
- Oradan soʻz oʻtmoq (yoki chiqmoq) - kelishmovchilik roʻy bermoq, nizo chiqmoq.
- Soʻz oʻyini - bir soʻzning turli maʼnolaridan yoki turli maʼnodagi shakldosh soʻzlardan foydalanib tuzilgan, turlicha tushunilishi mumkin boʻlgan ibora.
Misollar
- Tub soʻz.
- Yasama soʻz.
- Qoʻshma soʻz.
- Soʻz birikmasi.
- Soʻz tarkibi.
- Soʻz yasalishi.
- Soʻzning tovush va maʼno tomoni bor. Lekin har qanday tovush yigʻindisi soʻz boʻlavermaydi. — "OʻzME"Kirish soʻz - 1) muqaddima, debocha, kirish.
- Haydar akaning odamlarga malol kelmaydigan.. kirish soʻzlari hammani xushhol qildi. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha 2) gap boʻlaklari bilan sintaktik bogʻlanmagan, gapda soʻzlovchining bayon etilgan fikrga munosabatini, gap mazmunining yuqorida yoki quyida aytil(adi)gan fikrga bogʻlanishini va shu kabilarni bildirib keluvchi soʻz, , albatta, aytgandek, darvoqe.
- Dagʻal soʻz.
- Beadab soʻz.
- Soʻzdan soʻzning farqi bor, oʻttiz ikki narxi bor. — Maqol
- ..ne-ne oshiqlarni pad qilgan bu goʻzal juvon bir boʻz bolaning ikki ogʻizgina shirin soʻziga zor boʻlib, qorongʻilik qaʼriga umidsiz tikilib turardi. — Said Ahmad — Ufq
- Aftidan, borligʻimiz Mastura bilan band, quyunday charx urayotgan taassurotlar, fikrlar, tuygʻularni ifoda qilgani soʻz topolmas edik. — Abdulla Qahhor — Ming bir jon
- U soʻzda yoʻqroq. yash U kishining soʻzlari kitobda ham yoʻq, shunday maʼnoli.. ana soʻzga ustaligu. — Oybek — Tanlangan asarlar
- Qochirim soʻzlar.
- Hikmatli soʻzlar.
- Otalar soʻzi - aqlning koʻzi. — Maqol.
- Kumushning goʻzallik taʼrifini gʻoyibona eshitib, ogʻzining suvi keluvchi xotinli va xotinsiz orzumandlar "yotib qolguncha, otib qol!" soʻziga amal qilib, qutidornikiga sovchilarni turnaqator yubora boshlagan edilar. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
- Samimiy soʻzlar.
- Notiqning soʻzlari.
- Soʻz soʻramoq.
- Maʼruzachiga soʻz bermoq.
- Soʻz aytmoq.
- Soʻz boshlamoq.
- Soʻzga chiqmoq.
- Soʻzga tushmoq.
- Soʻzini boʻlmoq.
- Soʻzni qisqa qilmoq.
- Soʻzini ogʻzidan olmoq.
- Direktor bilan oldindan kelishib olingan boʻlsa kerak, birinchi boʻlib Baqaloq soʻzga chiqdi. — Samar Nurov — Maysalarni ayoz urmaydi — 1983
- Soʻz boshladi chol titrab, Halqumiga kelib jon. — Abdulla Oripov — Yillar armoni
- Azizxon bir soʻz demay, mashinaning orqa oʻrindigʻiga chiqdi. — Said Ahmad — UfqSoʻz bermaslik - 1) gapirishga imkon bermaslik.
- Xotini Karim akaga soʻz bermaydi. Bir gap aytsa, betingda koʻzing bormi demay, qayirib tashlaydi. — Mamatqul Hazratqulov — Jurʼat 2) boʻysunmaslik.
- Qishloqi yoshligim sarpoychan chopar Soʻz bermay dekabr quyunlariga. — Abdulla SherSoʻz ochmoq - gapirishni boshlamoq.
- Muhabbat qissasidan soʻz ochib, qilsam gʻazalxonlik, Oʻqishgay ishq eli nazmimni koʻp zarrin kitob ichra. — Habibiy — DevonSoʻz erkinligi - insonning asosiy shaxsiy va fuqarolarning siyosiy huquqlaridan biri; oʻz fikrini ogʻzaki va ommaviy axborot vositalaridan foydalangan holda yozma bayon etish imkoniyati.
- Biz soʻz erkinligini soʻrar edik. — Abdulla Qodiriy — Kichik asarlar
- Demokratik mamlakatlarda ommaviy axborot vositalarining faoliyati soʻz erkinligiga asoslangan. — "OʻzME"Soʻz qotmoq - biror gap, soʻz aytmoq, gapirmoq.
- Zaynab tamom, tamom lol edi, Soʻz qotishga u behol edi. — Hamid Olimjon — Tanlangan asarlar
- El bor yerda soʻz bor. — Maqol
- Oʻlikmi-tirikmi - bilarmiz. Men ham qarab turmayman. Ammo soʻz tarqalmasin, ayt, xotining tilini qissin. — Oybek — Tanlangan asarlar
- Onaning soʻzini quloqqa olmoq.
- Kattalarning soʻziga kirmoq.
- Soʻzini ikki qilmaslik.
- Yomonning boʻzini olguncha, Yaxshining soʻzini ol. — Maqol
- Doʻst soʻzini tashlama, Tashlab boshing qashlama. — MaqolSoʻzini yerda qoldirmoq - buyruq yoki iltimosini bajarmaslik.
- Kumushning qarshi tushmagi toʻgʻrisida, albatta, ularning shubhalari yoʻq edi. Shuning bilan birga, ota-onaning soʻzini yerda qoldiradi, deb ham oʻylamas edilar, — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarSoʻz(i)ga kirmoq - aytganini qilmoq, maslahat boʻyicha harakat qilmoq.
- Akasining soʻziga kirib, toʻy qilding, sharmanda boʻlding. — Said Ahmad — Ufq
- Boy afandi: "Mana xolos, agar man sizning soʻzingizga kirsam, toza sharmanda boʻlar ekanmiz", - deb.. meni xijolat qildilar. — Hamza — Tanlangan asarlar
- Soʻzida turmoq.
- Yigit soʻzi bir boʻlur. — Maqol
- Tursang soʻzingda - hurmat yuzingda. — Maqol
- [Avazxon:] Ey ota, padari buzrukvor, soʻzdan qaytish nomardning ishi. — "Malikai ayyor"
- Mansur endi Gavhar soʻzidan qaytmasligini tushunib toʻxtadi. — O‘tkir Hoshimov — Qalbingga quloq sol
- Birovga aytmaslikka soʻz beraman. — Said Ahmad — Yulduz
- Mir hazratlari bilan orangizdan biron soʻz oʻtgan, deb gumon qilurman. — Oybek — Navoiy
- Uy egasi dasturxon yozar ekan: -Umridan shuncha boʻlgandan keyin, xudo xohlasa, umri uzoq boʻladi, - deb soʻz oʻyini qixdi. — Abdulla Qahhor — Xotinlar
Manba: Vikilug‘at
Ko‘rilgan: 0