to‘kmoq

Ma’nolari

1. Suyuq yoki sochiluvchan nar-salarni idishdan tushirmoq, sochilishiga yoʻl qoʻymoq.
2. Duv tushirmoq, tashlamoq.
3. Agʻdarib boʻshatmoq, agʻdarmoq.
4. Oqizmoq, oqizishga majbur et-moq (koʻz yoshi, qon, ter haqida).
5. Yogʻdirmoq, sochmoq (yogʻdu, nur va shu kabilar haqida). Toʻlin oy sutdek yogʻdusini mak-tab sahni va tom tunukalariga ayovsiz toʻ-kar, bulbul esa hamon tinmay sayrar edi. P. Tursun, Oʻqituvchi.
6. Dildagi bor narsani, bor-yoʻ-gʻini aytmoq, dildagini aytib, yurakni boʻ-shatmoq.
7. Obroʻyini toʻkmoq q. obroʻ(y) 1. Ohorini toʻkmoq q. ohor 2. Savlat toʻkmoq q. savlat 1. Ter toʻkmoq q. ter. Qoʻr toʻkmoq q. qoʻr.

Misollar

• Shoʻrvani toʻkmasdan olib kel. Oshni toʻkmasdan ye! Shakarning yarmini yoʻlda toʻkib kelibsan.
• Gʻoʻzalarning bargini toʻkmoq. m
• Keksa oʻrik daraxtlari paxsa devorlarni qoʻltiqlab olganday, gul-larini koʻchaga toʻkib yotardi. — A. Muxtor — Opa-singillar.
• Men chiqdim-u, bodom shoxidan Toʻda qushlar gurr etib ketdi. Tagdoʻzi doʻppili bodomning Gullarini duv toʻkib ketdi. — T. Toʻla.
• Bola sut-ni toʻkib yubordi. Grafindagi suvni toʻkib tashladim. m
• Uzbek oyim burchakda bola koʻtarib oʻtirgan Zaynabdan chaqaloqni olib, uni jomni toʻkib kelishga buyurdi. — A. Qodiriy — Oʻtgan kunlar.
• [Ayol] Paxtasini keltirib, xirmondagi eng katta toʻpga toʻka boshladi. — M. Ismoiliy — Fargʻonat. o.
• Koʻz yoshi toʻk-moq. Ter toʻkmasa — er emas, Qoʻl tegmasa — yer emas. — Maqol. ■■
• Xon qurolsiz xalqning qonini toʻkib, zoʻrlik bilan isyonni bostir-di. — J. Sharipov — Xorazm.
• Rahmat, singlim, shu soʻz, shu boʻsa, Shu guldasta baridan afzal. Mehr mayingdan tutding lim kosa, Goʻyo toʻkding boshim uzra zar. — Yo. Mirzo.
• [Xayrinisa] Bir zum jagʻi tinmas, ichida yigʻilganlarni birovga toʻkmasa tin-chimas edi. — Oybek — Ulugʻ yoʻl. |
• Qurbon:] Biz yurakdagi dardimizni bir toʻkay deb kelsa-gu, bergan javobing bu boʻlsa! Rahmat senga! — O. Yoqubov — Aytsam, tilim kuyadi, aytmasam — dilim.
• Oʻzbek oyim oʻgʻlining "oʻlganning ustiga chiqib tepish" qabilidan boʻlgan bu xarakatidan tutuni koʻkka chiqib, borliq qahr-gʻazabini eri ustiga toʻkadi. — A. Qodiriy — Oʻtgan kunlar.
• Nizomjon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib solmoqchi boʻlib, qizni izlab, yana dala-ga qarab ketdi. — S. Ahmad — Ufq.

Manba: Vikilug‘at