demoq

Ma’nolari

1. Oʻz fikrini ogʻzaki yoki yozma ravishda ifoda qilmoq, aytmoq; soʻzlamoq, gapirmoq.
2. Biror tovush, un chiqarmoq.
3. Gʻing demoq q. gʻing. Lom-mim demay q. lom-mim.
4. Atalmoq, nomlanmoq; otga, nomga ega boʻlmoq; atamoq.
5. Hisoblamoq, sanamoq; bilmoq, oʻy-lamoq.
6. ..deb oʻylamoq, faraz, mulohaza qilmoq.
7. Nima deysiz? 1) qanday maslahat bera-siz?, qanday fikr bildirasiz?, qanday (nima) deb oʻylaysiz?
8. Istamoq, xoxdamoq.
9. Tanlamoq, biror kimsaga yoki narsaga tarafdor boʻlmoq, moyillik bildirmoq.
10. (shart mayli shaklida) Biror ish-harakatni bajarishga urinmoq.
11. Hisobga olinmoq, istisno qilinmoq.
12. Ravishdosh shaklida qoʻshma gaplarni boglash uchun xizmat qiladi.
13. Buyruq va shart mayli shakllarida kirish soʻz vazifasida keladi.
14. Bir (yoki hech) nima demay Indamay, qarshilik koʻrsatmay, soʻzsiz.

Misollar

• Men senga nima degan edim. Bu haqda kitoblarda nima deyilgan ? Oʻgʻlingiz sizga salom dedi. Bedardning oldida dardim bor demagin. — Maqol.
• Osh kelsa, yegin, Gap kelsa, degin. — Maqol.
• Toʻqlik nelar dedirmas, Ochlik nelar yedirmas. — Maqol. m
• Shunday deyishingizni biluvdim. — O. Yoqubov — Er boshiga ish tushsa.
• Eng oqil mavjudot inson deymiz-u, baʼzan odamning arzimagan narsaga aqli yetmay qoladi. — Oʻ. Hoshimov — Nur borki, soya bor.
• Mushukmiyov dedi. m
• “Imm ” degan ovoz eshitildi. — X. Toʻxtaboyev — Shirin qovunlar mamlakati.
• Qayerdadir qizilishton qarilladi, popushak “pu-pu-pup-pishsh” deb qoʻydi. — A. Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari.
• Marhamat degan olti qiz bor ekan. — S. Siyoyev — Yorugʻlik.
• Avaz Sayfiy degan tanish mullavachchani topdi. S. — Siyoyev — Yorugʻlik.
• Keyin Hikmatulla degan novcha yigit soʻz oldi. — Oʻ. Hoshimov — Qalbingga quloq sol.
• Bari bir, taqdir degan narsa, payti kelib, oʻzini koʻrsatib qoʻyarkan. — Oʻ. Hoshimov — Qalbingga quloq sol.
• Biz to-monlarda mayna degan qush boʻladi. — S. Siyoyev — Yorugʻlik.
• Odami ersang, demagshi odami. Oni kim yoʻq xalq gʻamidan gʻami. — Navoiy — Xamsa. /
• Famiddin:] Sakkiz yuz soʻmni siz bilan biz pul demaymiz. Chindan ham pul emas. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Axir kim ham onasini, volidasini sevmaydi deysiz! — Gazetadan.
• Shunday ham deyaylik. Boring, ertaga samolyot uchmaydi deyaylik. Xayr, shunday ham deng. v
• Shovqin solmang, birov eshitsa, nima deydi! — A. Qahhor — Oltin yulduz.
• Ha, endi bitta-yarimta oʻrtogʻinikida qogandir-da, dedik. — S. Siyoyev — Yorugʻlik.
• Balki gʻami, hasrati ozayar, nima deysiz? Oybek, Tanlangan asarlar; 2) nima ham qilar edingiz, qoʻlin-gizdan nima ham kelar edi.
• Shariat oʻzi yoʻl topib beradi. Yoʻlni xotiningizning uzi topib kelib, sizni opchiqib ketsa, nima deysiz? A. — Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari.
• Nima desang, al-batta muhayyo qilaman. Dushman nima demay-di, tushga nimalar kirmaydi. — Maqol. n Um
• ajratamiz dedingiz-u, men yoʻq dedimmi? — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Dasturxonga noz-neʼmat toʻlsin deyman. — “Guldasta”.
• ..xshshuchun ishlaganlarga jonimni bersam deyman. — U. Ismoilov — Saylanma.
• Yo meni de, yo uni de. n
• Men sening tenging emasman, Omonim bor, seni demasman. — H. Olimjon.
• Oʻzingiz yoʻling ochiq, keta ber, men ota-onamni deyman, degan edingiz-ku. A. — Qaqhor — Qoʻshchinor chiroqlari.
• Gilamni koʻtaray desam, juda ogir ekan. n
• Ilga-rilari urib yengar edim, endi u ray desam, qochib, tomga chiqib ketadi. A. Qahhor, Ayb kimda?
• Koʻzini ochay desa, qovoqlari ogʻir-lashib ketganday tuyuldi. — S. Zunnunova — Koʻk chirokdar.
• Otlarning pishqirgani, hasharotlarning chirillashi bilan soy suvining mayin shil-dirashi demasa, atrof jimjit edi. — N. Fozilov — Diydor.
• Sal chimirilgan qoshlari demasa, Avazning raftoridan bir nima anglab olish qiyin edi. — S. Siyoyev — Yorugʻlik.
• Endi Avazxalqni kurashga chorlovchi sheʼrlar bitar deb, umid qilamiz. — S. Siyoyev — Yorugʻlik.
• Onam bechora, deng, mulla, oʻzi juda kam borar edi. A. — Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari.
• Bechora kap-sanchilar, deyman, yer oʻzlariga qarashli boʻlganda, shu ariqni oʻsha vaqtda chiqarishsa ham boʻlar edi. A. — Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari.
• Yana, desangiz, ikkita, sutlik oq echkshshri bor. — S. Siyoyev — Yorugʻlik.
• Bunisiga ham bir nima demayman, har kimning goʻri boshqa, menga nima. A. — Qahhor — Qizlar. ..deganda ..boʻlganda, boʻlgach, oʻtgach.
• Soat oʻn ikki deganda yetib kelasan. m
• Bir oy deganda, nihoyat, menbop bir shtat topshshb qoldi. — X. Toʻxtaboyev — Shirin qovunlar mamlakati. ..deganday 1) ..deyilgandek, deyilgani kabi.
• Oʻz uyim, oʻlan toʻshagim deganday, siz ham qaytib kelibsiz-da; 2) degan kabi, ishora qilib.
• Uxoʻp deganday, bosh irttdi. yaya "Nima ishing bor edi?” degandek, unga tikildi. — S. Karomatov — Oltin qum. Degani degan Oʻz fikri, mulohazasini qabul qildiradigan, aytganini boʻldiradigan.
• U kishining degani degan, hech kim bas kelolmaydi. A. — Muxtor — Tugʻilish. ..deguncha ..bilanoq; hamono.
• Keldi deguncha, menga xabar ber. — ..demay yoki ..demasdan Surishtirmay, hisoblashmay.
• Boshi-koʻzi demay uraverdi. Yoz demasdan, qish demasdan ishlamoq. shsh Qistab ketib boradi. Kecha demaydi, kunduz. — "Ravshan". Koʻp deganda Koʻpi bilan, ortigʻi bilan, koʻp boʻlsa.
• Bu ishga koʻp deganda oʻn kun kerak. Koʻrdim demaydi 1) uncha-munchaga toʻymaydi, qon-maydi.
• Bir-ikki kosa ovqatni koʻrdim demaydi; 2) — nazar-pisand qilmaydi.
• Uncha-muncha ogʻir mehnatni koʻrdim demaydigan shu yigit ham toliqar.. edi. A. — Qahhor — Oltin yulduz. Menga desa Men uchun bari bir, nima boʻlsa, boʻlar.
• Mayli, menga desa, bu yil mehnat kunimiz bir miridan tushsin! A. — Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari. Nimaga (yoki nega) desangiz Sabab shuki.
• -Qoyil,— dedim labimni chapillatib, nega desangiz, shu payt qovun yegim kelib qolsa boʻladimi? — X. Toʻxtaboyev — Shirin qovunlar mamlakati.
• Nimaga desangiz, har bir musulmonga maʼ-lumki, Muhammad alayhissalomning qabri shariflari bor u yerda. — Oybek — Tanlangan asarlar. Shunday deng 1) barakalla, ana endi oʻzingizga keldingiz; 2) hali ran shundaymi! Hash-pash deguncha q. hash-pash.

Manba: Vikilug‘at