dod

Ma’nolari

1. Ruhiy yoki jismoniy azobga chiday olmay chiqarilgan qattiq tovush; baqiriq, faryod.
2. Dastidan dod (demoq) Kimsaning yoki biror narsaning salbiy harakatidan, biror noxush voqeadan norozilik sifatida nola, faryod qilmoq.
3. Xavf-xatardan yoki qoʻrquvdan yordamga chaqirib chiqarilgan qatgiqovoz; baqiriq.
4. Yomon nom, yomonlik, yovuzlik.
5. Adolatsizlik yoki azob-uqubat-dan nolib qilingan ogʻzaki yoki yozma arz, shikoyat, figʻon.
6. Dodiga yetmoq, dodiga quloq solmoq yoki dodini eshitmoq, tinglamoq Shikoyatini, arzini tinglamoq; adolat qilmoq.
7. Dodini bermoq 1) taʼzirini, adabini berib qoʻymoq, qilmishiga yarasha chora koʻr-moq; jazolamoq; qiynamoq.

Misollar

• Dod! Voydod! Kimsanoy, sen oʻlguncha men oʻlsam boʻlmaydimi, bolam! — A. Obidjon — Akang qaragʻay Gulmat.
• Bu yurakni siqadigan jimlikdan u “dod!” deb yuboray dedi. — S. Ahmad — Ufq.
• Ertalab juda yomon ahvolga tushdi: uyning u boshidan bu boshiga “dod ” deb yumalaydi. — A. Qahhor — Asarlar.
• Jizzaxda mollaridan ayrilib, oʻgʻrilar dastidan dod deb yurganlar anchagina. — "Mushtum".
• Dod bu rashkchi erning dastidan. — S. Ahmad — Yulduz.
• Dod! Zolim kelinning dastidan dod! A. — Qahhor — Asarlar.
• Dod solmoq. m
• Dod! Dod, odamlar, kelinglar! Dod, bek oʻziga oʻt qoʻydi. — H. Gʻulom — Mashʼal.
• Qiz hozir boshiga qop kiydirilishini bildi-yu, bor ovozi bilan dod solib qichqira boshladi. — P. Qodirov — Yulduzli tunlar.
• -Dod! Voydod! Qaroqchilar bosdi! — dovon orqasidan ikki xotin faryod koʻtarib chiqdi. — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha.
• Hozir behisob tuyoqlar ostida qolibyanchilishini sezdi-yu, dod solib qichqirdi. — P. Qodirov — Yulduzli tunlar.
• Dod qoldirma, ot qoldir. — Maqol.
• Yaxshidan ot qoladi, Yomondan — dod. — Maqol.
• [Domla Gʻofirga:] Qani, dodingni ayt, nima doding bor? — Hamza — Boy ila xizmatchi.
• Aziza dodini kimga aytishini bilmay, qon-qon yigʻladi. — Oʻ. Hoshimov — Qalbingga quloq sol.
• Podshohga arzga borsangiz, dodingizga yetmasmikin, mulla togʻa? — P. Qodirov — Yulduzli tunlar.
• Dodini tinglaydigan murabbiy topolmasdi. — K. Yashin — Hamza. Dodingni xudoga ayt! Ahvolingni, arzingni, shikoyatingni hech kim tinglamaydi, dod deyishning foydasi yoʻq.
• -Akang aylansin, Sidiqjon, endi dodingni xudoga ayt! Na oʻzingga qilding, na manga. — N. Safarov — Tanlangan asarlar.
• Unaqa mutta-hamning dodini berib qoʻyish kerak. — O. Yoqubov — Er boshiga ish tushsa.
• Siz yigit-larning dodini beradigan qizsiz.. sizga oʻnlab yigit maftun boʻlishi mumkin. — P. Qodirov — Qalbdagi quyosh; 2) oʻldirmoq, qirmoq.
• Buni minsang, aka, yoʻlli boʻlasan, Qalmoqlarning juda dodin berasan. — "Alpomish".
• Koʻp dev-larning dodin bergan Goʻroʻgʻli, Avazxonga rahbar boʻlgan Goʻroʻgʻli. — "Malikai ayyor.

Kelib chiqishi

((OʻTEL|III|DOD Bu ot da [yay] shaklida keltirilib, 'adolat', 'haq', 'qasos', 'yordam soʻrab qichqirish' maʼnolarini (206), da dod I 'adolat'; 'yordam soʻrab qichkirish' maʼnolarini (133), ÜTILda \f-t) taʼkidi bilan '1 und.s. Ruhiy yoki jsmoniy azobga chiday olmay qichkirilgan qattiq tovush; bakiriq, faryod. 2 koʻchma Adolatsizlik yoki azob-uqubatdan nolib qilingan arz, shikoyat, afgʻon' maʼnolarini (231) anglatishi aytilgan. Koʻrinadiki, lugʻatlarda dod undovi bilan dod oti bir maqolada birlashtirib berilgan; maʼno jihatidan umumiylik mavjud ekaniga qaramay undov bilan otni lugʻatga mustaqil kiritish toʻgʻri. 90)) \f. e — adolat, adl; figʻon, nola

Manba: Vikilug‘at