qismoq

Ma’nolari

1. Orasiga olmoq, orasiga olgan holda tutmoq, siqib ushlamoq; siqmoq.
2. Siquv, iskanjaga olmoq; ezmoq, siqmoq.
3. Boʻgʻmoq, nafasini qaytarmoq.
4. koʻchma (ch.k. bilan) Biror narsadan tang holatga solmoq; siqmoq, toliqtirmoq, zo-riqtirmoq.
5. Birlashtirmoq, yummoq.
6. Boshini (yoki kallasini) qismoq kam qoʻll. ayn. boʻynini qismoq. U
7. Ammo soʻz tarqalmasin, ayt, xotining tilini qissin. Oybek, Tanlangan asarlar. Yuragini qismoq Xafaqon, diqqat qilmoq; ruhan ezmoq.

Misollar

• Valiyevning bir oʻzi stolga tirsagini tayab, ikki kafti bilan chekkasini qisib oʻtiribdi. Oʻ. — Hoshimov — Qalbingga quloq sol.
• Teshaboy oldidagi qovun kosadan shoshilmasdan bir tilim oldi-yu, ogʻziga keltirmay, ikki bar-mogʻi orasida qisib turib: -Taqsir, — dedi. — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha.
• Men bilan jilmayib koʻrishdi-da, qoʻlidagi gazetasini buklab, qoʻltigʻiga qisdi. Oʻ. — Usmonov — Sir-li sohil.
• Temir qip-qizil boʻlgach, omburda qisib oladi-da, kundaga qoʻyadi. — S. Siyoyev — Yorugʻlik.
• Begona oʻshlar gʻoʻzani qisib qoʻyibdi. n
• ..ikkinchi marta ekilgan chigitni shoʻr qisib, yer betiga chiqarmay qoʻydi. — "Mushtum".
• Kampir, rezinkasi oyogʻini qisib yuborgan shekilli, kapron paypogʻini himarib, toʻpigʻiga tushirib olibdi. — S. Ahmad — Saylanma.
• Uning halqumini dard qisib keldi.
• Puldan qismoq. yaya Mana boʻlma-sam, deb uni ham ovqatdan qisib qoʻydim. — S. Ahmad — Avtobiografiya.
• Xudoyim.. xo-tinlarni uy uchun yaratgan. Erkaklarni olib kelishdan qismasin. — H. Rahimov — Chin hayot.
• ..husn degan narsadan xudo meni qisgan. — Mirmuhsin — Meʼmor.
• Lablarini qis-moq. yash Valixon mushtini qisib taʼkid-ladi: -Sipoh kerak. — Sh. Toshmatov — Erk kushi.
• Rangi qum oʻchgan, iztirobdan qaltiragan odamlar, oʻz xarobalari oldida tishlarini qisib, jim oʻylanardilar. — Oybek — Quyosh qo-raymas.
• kallasini qisib, koʻkargan koʻzini qoʻli bilan toʻsib turgan Jamol pismiqqa murojaat qildi. — M. Is-moiliy — Fargʻona t. o. Boʻynini (yoki boʻyin) qismoq 1) boʻynini ichiga tortmoq (odatda biror maʼno ifodalash uchun, maye., bil-maslik, xabarsizlik maʼnosini bildirish uchun shunday qilinadi).
• Risolat xola boʻy-nini qisib, oʻzi ham bu sirning boisidan be-xabarligini bildirdi. — Sh. Toshmatov — Erk qushi; 2) shaxsning qisingan, tushkun ho-latini bildiradi; boʻyin egmoq.
• Bir kun erimning uzoq sayilga ketganini eshitib, uyimga yetim boladek boʻynini qisib kirib keldi. — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha.
• Qarshisi-da yolvorganday boʻyin qisib turgan yigitga rahmi keldi. — J. Abdullaxonov — Toʻfon. Du-mini qismoq 1) dumini oyoqlari orasiga olmoq (it haqida — odatda qoʻrqqan holat-larda shunday qiladi).
• It juda qoʻrqoq ekan. Dumini qisib, bir menga, bir Asetga qarab, bostirmaning tagiga kirib ketdi. — N. Fo-zilov — Diydor; 2) qoʻrqib, hayiqib jim boʻlmoq.
• ..qattiqroq gapirib, hukumatni es-ga solsang, dumini qisadi bu chayqovchilar. — A. Muxtor — Davr mening taqdirimda. Yelka-sini qismoq 1) boʻynini ichiga olib, ikki yelkasi bir oz koʻtarilgan holatda boʻlmoq.
• Mutrib odaticha yerga qarab, yelkasini qisib, bir-bir odim tashlab ketardi. S. Siyoyev, Avaz; 2) ayn. boʻynini qismoq 1.
• -Somon ol-ganmisiz? Agronom., yelka qisdi: -Bilmadim.. bolalar kecha-pecha olib kelgan boʻlmasa. S. Siyoyev, Otliq ayol; 3) ayn. boʻynini qismoq 2.
• Juman, men yelkamni qisib keldim, bolalar-ga ayt, meni qayta tarbiyalashsin.. — A. Muxtor — Tugʻilish. Koʻz(ini) qismoq 1) biror sabab yoki taʼsir bilan koʻz milklari-ni bir-biriga yaqinlashtirmoq, koʻzni yumish darajasigacha toraytirmoq.
• ..u sel-sel terlaganiga ham parvo qilmay, koʻzlarini qisib, yoʻlga qaradi. — "Yoshlik".
• Charaqlagan oftobga qaraganday, koʻzlarini qisib, Te-murga oʻgirildi. — S. Siyoyev — Yorugʻlik; 2) biror maʼno ifodalash, belgi berish uchun koʻz (odatda bir koʻz) milklarini juftla-moq.
• Raisning qarashidan bu nasihatning maʼnosiga tushungan mudir.. qoʻlini koʻksiga qoʻyib, chap koʻzini qisib dedi.. — "Mushtum".
• Darhol koʻzimni qisdim. Bir mayizni ikki boʻlib yeydigan Moʻmin doʻstim fikrimni pay-qadi. — Sh. Xolmirzayev — Yoʻllar, yoʻldoshlar. Tilini qismoq Gapirmay (gapirtirmay) qoʻymoq; gapirishdan tiyilmoq. Oʻlikmi-ti-rikmi, bilarmiz. Man ham qarab turmayman.
• Sahrodagi bir xil manzara kishi yuragini qisib, uni diqqinafas qilib yuboradi. — K. Yashin — Hamza.

Manba: Vikilug‘at