surmoq

Ma’nolari

1. Itarib, bir joydan ikkinchi joyga koʻchirmoq; jildirmoq, siljit-moq.
2. Oldinga surmoq 1) old tomonga sil-jitmoq; 2) olgʻa bostirmoq.
3. Yurmoq (shaxmat va shashka oʻyinida).
4. Biror tomonga yoʻnaltirmoq, solmoq.
5. s. t. Surtmoq, surkamoq.
6. Otlar bilan qoʻshma feʼl yasaydi, maye.,
7. Nasl (yoki suyak) surmoq Nasldan naslga oʻtmoq (biror kasallik, irsiy holat va sh.k.). Tirnogʻi suribdi Yangi tirnoqchiqib va oʻsib, eski, zararlangan tirnoqni tushiribdi. Umr surmoq Umr koʻrmoq, yashamoq. Qalam surmoq ayn. qalam tebratmoq q. tebratmoq.

Misollar

• Oriq, koʻzi ichiga tortib ketgan, iyak-lari ingichka kelin ayvon taxmonidagi san-diqni nari-beri surar edi. — "Saodat".
• Ishni oldinga surmoq. Orqaga surmoq q. orqa.
• Akasi qistashini qoʻymabdi, ukasi erta-indin, deb orqaga surishini qoʻymabdi. — "Ertaklar". Suv surmoq Sugʻorish uchun suvni biror tomonga yoʻnaltirmoq, yoʻnaltirib olib bormoq. U
• [Yoʻlchi] yer haydadi, chopiq chopdi, suv surdi, dalaga gung tashidi. — Oybek — Tanlangan asarlar. Surib bormoq Kuch bilan siqib, bosib borib, ilgari haydamoq.
• Haydar, ra-qibini surib borayotib, chalinib yiqilib tushdi. — I. Rahim — Ixlos. Surib ketmoq 1) kuch bilan olib, tortib, sudrab yoki ergash-tirib ketmoq.
• Tinglovchi esa shu daryo yuzidagi yelkanga oʻxshaydi. Sizlarga koʻchgan xotiralar esa yelkanni surib ketuvchi shamolga oʻxshaydi.. — A. Nurmurodov — Urush bevalari; 2) olib qochmoq (ot haqida). Saman hurkib, kelgan tomoniga —
• Koʻkorolga surib ketdi! H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar; 3) foyda bermay, zarar keltirmoq.
• Harom pul surib ketadi. — Surib chiqarmoq Kuch — tazyiq bilan siqib chiqarmoq.
• Qism qorongʻi tushguncha dushmanni oldingi okotardan surib chiqardi. — A. Qahhor — Oltin yulduz. Chetga surmoq 1) chet tomonga siljitmoq; 2) chetga chi-qarib yubormoq, chetlatmoq.
• Piyodani surmoq. Filni surmoq.
• Lashkar surmoq. Karvon surmoq. m
• Ajab, bunda nechun yolgʻiz yuradi, Kim ekan u, kechasi ot suradi? — "Gulshanbogʻ".
• Gʻirotga men achchiq qamchi urayin, Yov ketindan shu kecha ot surayin. — "Gulshanbogʻ".
• [Nafisa] Ikki qoʻli yorilgan, hadeb glitserin surmoq ham foyda bermasdi. — Mirmuhsin — Qahramonnoma.
• davr surmoq, kayf surmoq, xayol surmoq, hukm surmoq. yash U shshzdirab oqayotgan ariq ichi-dan baliqchalar izlab, xayol surayotgan Ha-fizaga boqib turardi. — Mirmuhsin — Umid.
• Ularni kuzatib turgan ona, qizining eng oʻynab-kuladigan, ayollik, onalik baxtini suradigan vaqti oʻqish bilan oʻtayotganiga achinar.. edi. — S. Nurov — Maysalarni ayoz urmaydi.
• Bogʻda gulni tergin endi, Davru dav-ron surgin endi. — "Gulnorpari".
• Navoiy ulugʻ fors shoirlari kabi, sheʼrning hamma shakllarida qalamni jasur surdi. — Oybek — Navoiy.

Manba: Vikilug‘at