tomoq

Ma’nolari

1. Boʻyinning engak osti (tum-shuq osti) qismi.
2. anat. Qiziloʻngach bilan kekirdak bosh-lanadigan yer; boʻgʻiz.
3. Tomoq qirmoq 1) tomoqqa urilib (kirib) oʻtadigan havo bilan ovoz chiqarmoq (tomoqni tozalash yoki boshqa maqsadda, shunchaki).
4. Taom, ovqat, ovqatlanish.
5. Tekin tomoq 1) oʻzganing mehnati bilan yuzaga kelgan ovqat.

Misollar

• Kanizak koʻk roʻmolini tomogʻining tagidan bogʻlab olgan.. yerga qa-rab jadallab kelar edi. — A. Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari.
• Birorta odam zigʻircha kamchiligimiz haqida ogʻiz ochsa, tomogʻidan gʻippa boʻgʻamiz. — F. Musajonov — Himmat.
• Tomoq ogʻrigʻi. Tomogʻim ogʻriyapti. m
• Qizda uyqu yoʻq. Uning badani qizgʻin, tomogʻi qaqragan, yuragi shiddatli uradi. — Oybek — Tanlangan asarlar. [Abdurah-monboy]
• Tomogʻiga sovuq havo tiqilganday, bir entikdi. — H. Gʻulom — Mashʼal.
• Har yutumi tomoqni qiriboʻtadi. — P. Tursun — Oʻqituvchi.
• U tomogʻini ora-sira qirib, en-tikibturibgapirdi. — M. Ismoiliy — Fargʻo-na t. o.
• Darvoza ochayotgan kishi qattiq yoʻtalib, ustma-ust tupurdi va tomoq kirib, "Kir!", dedi boʻgʻilib. — N. Aminov — Suva-rak; 2) shunday ovoz bilan nimadandir belgi bermoq, nimagadir ishora qilmoq.
• Tomok kirsam, bas, shu tob, Keltirib besh six kabob, Koʻlimga tutib sharob, Ichavering, xoʻp, derdi. — Gʻ. Mahmudov — Vaqtim ziq.
• ..keksa bir ulamo tomoq kirib, oʻzidan xabar bermagani-da, kim biladi, u sukunat yana qincha davom etar ekan? — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha. Tomoqni hoʻllamoq Ichimlikdan (asosan, spirtli ichimlikdan) bir oz olmoq, ichmoq.
• Yoshlikning oxiri, karilikning boshi, degan-day, ozrok tomoqni hoʻllab olsak boʻlardi. — "Mushtum". Tomogʻi taqillamoq 1) yeyish yoki ichishga juda talabgor boʻlmoq.
• Tomogʻi ta-killab turgan Ahmad bir otishda qadahni boʻshatdi. — F. Musajonov — Himmat; 2) biror narsani undirish, olish, egallash payida boʻlmoq.
• Haligi Mamasaid deganimizning qizi ham boʻyiga yetib, koʻzga koʻrinib qoldi. Birorta hamyoni kattarokka pullasam, deb tomogʻi taqillab yuribdi. — P. Tursun — Oʻqi-tuvchi. Tomogʻi qichimoq Biror narsa undi-rishni istamoq, tama qilmoq.
• U tomogʻi kichigan kupi biror kishining simini shart-ta uzib, uyiga kirib ketadi. — "Mushtum". Tomogʻidan oʻtmaslik 1) taom yoki suyuqlik-ni yuta olmaslik (asosan, kasallik tu-fayli).
• Tomogʻidan [buvamning] hech narsa oʻtmaydi, suv ichsa ham, gʻargʻara qilib tash-layveradi. Gazetadan; 2) yeb-ichkisi kelmas-lik, koʻngli tortmaslik.
• Qudrat tomogʻi-dan ovkat oʻtmay, ikki qoʻli chekkasida, xayol surib ketdi. — H. Nazir — Soʻnmas chaqmoqlar. Tomogʻini yogʻlamoq (yoki moylamoq) Pora bermoq, pora oʻrnidagi narsa bilan siy-lamoq.
• Ular boyning koʻzi va kazilari bilan tomogʻi moylanib, ishni yopib yuborgan edi-lar. — S. Ayniy — Qullar.
• Mudirga choʻtal toʻla-gan yuqoridagʻi kishilar "boshlikning to-mogʻini moyladik, endi ovozi chiqmaydi", deb bir porsiyali ovqatni uch porsiya qilib, xoʻrandalarni choʻmichdan koqa boshladilar. — "Mushtum".
• Tamli tomokTomoq yemoq. Tomok qilmoq. Qarini to-moq asraydi. — Maqol. n
• Uydagilarning soʻz-larinigina emas, hatto tomok chaynashlari-ni ham eshitsa boʻlar edi. — A. Qodiriy — Oʻtgan kunlar.
• Tomoqdan keyin Otabek ham bir oz uxlab olish uchun yotdi. — A. Qodiriy — Oʻtgan kunlar.
• Tekin tomok ichaging-ni teshadi. — Maqol.
• Tekin tomoq tanni toza kiladi. — Maqol; 2) oʻzganing hisobiga yashovchi kishi; tekinxoʻr.
• Allonxoʻja kOʻRatomoq sidagi kora oʻtovlarni oralab, otbokaru foytunchilarni, tekin tomoq yalqovlar, deb soʻkib juvozga kuvdi. — A. Muxtor — Qoraqal-poq qissasi. Harom tomoq Halol mehnat bilan emas, harom yoʻllar bilan kun kechi-radigan.
• Harom tomoq odam oʻgʻridan yomon. — Uygʻun — Hayot chaqiradi.

Manba: Vikilug‘at