uyqu

Ma’nolari

1. Odam va hayvonlarda davriy yuz beradigan fiziologik holat (Uyquda nerv sistemasi, asosan, bosh miya poʻstlogʻining faolligi pasayadi, ong, muskul tonusi va sezuvchanlik susayadi).
2. —Oʻzbek tilining izohli lugʻati
3. "Hayot"dan toʻxtagan, harakatsiz, shovqin-suronsiz, tinch holat (tabiat ho-disalari va shu kabilarga nisbatan).
4. Abadiy uyqu Oʻlim. Balki abadiy uy-qudamisan, Saltanat!S. Ahmad, Hukm. Koʻzi uyquga ketmoq Koʻz yumilib, uyqu(si) bosh-lanmoq.

Misollar

• Qattiq uyqu. Shirin uyqu. Uiqum keldi. Uyqu arslonni ham yiqi-tar. — Maqol. m
• Gʻulomjonninguxlab qolgani-ni ham, uyqusida shirin tushlar koʻrayotgani-niham bilmaydi. — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha.
• Doridan ichgandan keyin yurak siqilishi ka-mayib, uyqusi ham bir oz yaxshshtndi. Oʻ. — Us-monov — Sirli sohil.
• Ishtaha yoʻq, uyqu buzilgan, boshim ari toʻldirilgan qovoqdek guvullagani-guvullagan. — X. Toʻxtaboyev — Shirin qovunlar mamlakati.
• Koshona egalari \roʻza-da\ salqin xonalarda yotib, uyqu bilan jon saqlashni odat qilganlar. — P. Qodirov — Yul-duzli tunlar.
• Ona tabiat, ertangi kurash oldidan miriqib dam olish-ga chogʻlangan pahlavonlarday, ogʻir uyquga choʻmgandi. Oʻ. — Usmonov — Sirli sohil.
• Dov-daraxtlar qish uyqusidan uygʻonib, bahorni olqishlaydilar. — Gazetadan.
• Asrlar uxlagan sahro uyqusin Mahv etdik, bir yoʻla ayladik bedor. — Gʻayratiy.
• Qoʻchqor bilan Akmalni topib, yum-shoq poxolga choʻzildi, koʻzi uyquga ketarkan, oʻzicha jilmaydi. — O. Yoqubov — Er boshiga ish tushsa. Koʻziga uyqu kelmoq Uyqu bilan koʻz-lar yumilmoq, uyqu tortmoq.
• Tun yarim kecha-dan ogʻgan, Nodirning koʻziga uyqu kelmasdi. — S. Yunusov — Kutilmagan xazina. Koʻmariga uiqu kelgan shogird bola mushi ipni qir-qir choʻzib, qatim tortar.. Oybek, Tanlangan asarlar. Koʻz(i)da uyqu yoʻq Uyqu kelmagan, uyqusiz holatni bildiradi.
• Xayoliy bir ishq bilan Koʻzlarimda uyqu yoʻq. — Mirtemir. Mast uyqu Rohatli qattiq uyqu.
• Toʻpaniso bir tekisda nafas olib, mast uyquda yotar edi. — A. Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari. Noz uyqu q. noz 3.
• Bir kuni ana shunaqa noz uyquda yotgan ekanman, "Bemor Bakirov, ukol!" degan tovushdan uygʻonib ketdim. — S. Siyoyev — Yorugʻ-lik. Uyqu bermaslik Uxlashga qoʻymaslik, uxlatmaslik.
• Shu-shu boʻlib, bu yigitning su-rati, uning mayin jilmayishi.. Shahzodaga uyqu bermay qoʻydi. — K. Yashin — Hamza. Uyqu bosmoq Uyqu oʻz taʼsiriga tortmoq.
• Yana or-tiq turib qolinsa, uyqu bosib, sovib qolish-dan qoʻrqqan aravakash: -Maymanaga yetib olgach, karvonsaroyda uxlab, yaxshilab dam ola-miz, — dedi. — Mirmuhsin — Meʼmor. Uyqu yoʻq Uyqu(si) kelmaydi, uxlamaydi.
• Uyqusi yoʻq, halovati yoʻq, Qaygʻu ezar, erk ularga yot. — Gʻayratiy.
• Qizda uyqu yoʻq. Uning badani qizigan.. yuragi shiddatli uradi. — Oybek — Tanlangan asarlar. Uyqu olmoq Uyqu oʻz taʼsiriga tortmoq.
• Ertadan kechgacha yaylov daiiada tinmay oʻynab charchagan shoʻx bolalar-ni bir lahzada va birdan uyqu oldi. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Kechasi bilan uyqu olma-di, koʻzimni yumib, Soʻnagulni koʻz oldimga keltirib.. gaplashib chiqdim. — A. Muxtor — Davr mening takdirimda. Uyqu tang qilmoq Uyqu talabi kuchaymoq.
• Nihoyat, kuta-kuta uyqu-si tang qilgach, oʻrniga choʻzshshb.. uxlab qol-ganini oʻzi ham sezmay qoldi. — A. Qodiriy — Oʻtgan kunlar. Uyqu elitmoq ayn. uyqu olmoq.
• Koʻpoʻtmay Meʼmorni uyqu elitdi.. — Mirmuhsin — Meʼmor. Uyquga bormoq ayn. uyquga ketmoq.
• Tuhfa birdan xoxolab yubordi. Bu kulgi-dan uyquga borgan qizlardan baʼzisi choʻchib ketdi. — A. Qodiriy — Mehrobdan chayon. Uyquga ketmoq Uyqu holatiga oʻtmoq, uxlab qolmoq.
• Butun badanim zirqirab, oʻringa kiribman-u, salda uyquga ketibman. — Oʻ. Usmonov — Sirli sohil. Uyquni olmoq Uxlamoq, uxlab turmoq.
• Rosa uyquni oldik. Uyqusi kelmoq Uyquga xohish, ehtiyoj uygʻonmoq.
• Kamoliddin uyqusi kelmasa ham, oʻringa kirib yotdi. — Oʻ. Usmonov — Sirli sohil. Uyqu(si) oʻchmoq Uyquga xohish, talab holat(i) tarqamoq, yoʻq boʻlmoq.
• Oʻringa yotganda, tezroq tong otishini kutib, hor-gʻinligiga qaramay, uyqusi oʻchib ketdi. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Kechasi poyezdda uxla-magani uchun.. mizgʻib olgisi kelardi. Yechinib oʻtirmasdan, darrov yotdi.. Ammo endi uyqusi oʻchib ketdi. — Oʻ. Hoshimov — Qalbingga quloq sol. Uyqusi qochmoq Uyqu tark etmoq, uyqu-si oʻchmoq.
• U kechasi bilan toʻlgʻanib chiqdi, uyqusi qochdi.. — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha.
• Temirjon allamahalgacha uyqusi qochib, Us-monali otaning Hilol aka haqidagi gaplari-ni eslab yotdi. — J. Abdullaxonov — Oriyat. Yarim uyqu Chala uyqu, uyquli-uyqusiz holat.
• Ana shunday kunlarning birida Shirmonxon yarim uyqu, yarim xayol orasida darvoza taqilla-ganini eshitdi. — S. Zunnunova — Olov. Qush uyqusi Tez-tez uygʻonish bilan boʻladigan, yengil-yelpi, qisqauyqu.
• -Qushuyqusi, —dedi ona. — Oybek — O.v. shabadalar.

Manba: Vikilug‘at