dunyo

Ma’nolari

1. Butun borliq; koinot, olam.
2. Borliqning, mavjudotning ayrim boʻlaklari yigʻindisi, toʻplami.
3. Jonli tabiatning ayrim qismlari, ular yashaydigan muhit.
4. Ijtimoiy hayot yoki turmushda yuz bergan (mavjud boʻlgan) holatga nisbatan, unga qarama-qarshi boʻlgan boshqa bir holat.
5. Atrofimizni oʻrab turgan butun mavjudot; atrof muhit.
6. Yer yuzi va undagi barcha odamlar, insoniyat.
7. Yer yuzi, undagi barcha qitʼalar, mamlakatlar.
8. Hayot, tiriklik.
9. Kishining maʼnaviy, ruhiy olami, hayoti.
10. Maʼlum bir ilm-fan, kasb-hunar, ijtimoiy hodisa sohasi.
11. Maʼlum bir ijtimoiy tuzumga, oʻziga xos madaniy va ijtimoiy-tarixiy xususiyatlarga ega boʻlgan omillar bilan birlashgan kishilik jamiyati va u mavjud boʻlgan davr.

Misollar

• Bogʻ koʻrki - bodom, Dunyo koʻrki - odam. — Maqol
• Til kichik boʻlsa ham, dunyoni buzadi. — Maqol
• Dunyoda onadan aziz, onadan mo‘’tabar inson yoʻq. — Gazetadan
• Dunyoda eng dahshatli narsa - yolgʻizlik. — To‘xtash Ashurov — Oq ot
• Yulduzlar dunyosi.
• Hayvonot dunyosi.
• Oʻsimliklar dunyosi.
• Tabiatni muhofaza qilish, jumladan, hayvonot dunyosini saqlash.. hozirgi davrda muhim ahamiyatga ega. — Gazetadan
• Darhaqiqat, bular [ilonlar] gazandalar dunyosining turqi eng sovuq, zahari eng oʻtkir vakillari hisoblanadi. — "Fan va turmush"
• Karib dengizida joylashgan Yamayka oroli nabotot dunyosining boyligi va rang-barangligi bilan mashhurdir. — "Fan va turmush"
• Shu yoʻsin qizlar oʻzlarining bir oʻrtoqlarini xotinlik dunyosiga uzatib, majlisdan tarqalishdilar. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• Torga - tor dunyo, kengga - keng dunyo. — Maqol
• [Otabek] Tush koʻrar edi: Dunyoni qorongʻilik bosgan emish. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• Koʻzim ochding, men dunyoni keng koʻrdim, Oʻzimni ham odamlarga teng koʻrdim. — Hamid Olimjon — Asarlar
• Oʻzbek paxtakorining dovrugʻi dunyoga taraldi.
• Butun dunyo seni olqishlar. — U. Ismoilov — Saylanma
• [Haydar ota:] Agar birov menga “qolgan umringni dunyoni sayohat qilib oʻtkazasanmi?” desa, hech oʻylab oʻtirmasdan, shu supani bera qol, der edim. — Abdulla Qahhor — Asror bobo
• Agar dunyoning narigi burchagiga sizni opichlab borishga toʻgʻri kelsaydi, men sevina-sevina bajarardim. — Oybek — Tanlangan asarlar
• ..dunyo aholisining teng yarmi guruch bilan tirikchilik qiladi. — K. Mahmudov — Qiziqarli pazandachilik
• Bu dunyo oʻtar-ketar, yuzi qoralik qolar. — Maqol
• Dunyoning ishlari shunaqa ekan, doʻstim. — Komil Yashin — Hamza
• Kim dunyodan toq oʻtibdiki, siz oʻtasiz? — Said Ahmad — Ufq
• Dunyo qiziq ekan. Qachon qarasangiz, yetdim deganda qoqilasiz. — Oʻtkir Hoshimov — Qalbingga quloq solBevafo dunyo yoki dunyoyi bevafo - hech kim rahm qilmaydigan, oxiri oʻlim bilan tugaydigan, beqaror hayot.
• Pushti panohi-mizdan ayrilganimiz rostmi? Oh, bevafo dunyo! — Pirimqul Qodirov — Yulduzli tunlar
• Bu bevafo dunyoda istak va zaruratdan tashqari koʻngil degan narsa ham bor ekan. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha
• Ey dunyoyi bevafo! Onangdan ayrilibsan, jiyan! — Oybek — Tanlangan asarlarBesh kunlik dunyo - oʻtkinchi hayot, qisqa umr.
• Umr qisqa, besh kunlik dunyoda zavq surish gʻanimat. — Oybek — Tanlangan asarlar
• Besh kunlik dunyoning loyqa suvini nima qilasan, jannatdagi havzi kavsarni oʻyla, ablah! — Oybek — Tanlangan asarlarBu dunyo - diniy tasavvurlarda yerdagi mavjud, yashab turilgan dunyo (narigi dunyo, oxiratga nisbatan).
• Hammamiz ham bu dunyoga mehmonmiz. — Jomaniyoz Sharipov — Xorazm
• Uning vasliga yetgan yigitning armoni boʻlmasa kerak bu dunyoda! — Komil Yashin — HamzaDunyoga kelmoq - tugʻilmoq.
• Bu bosh dunyoga kelib, nimalarni qurmadi-a? — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• Mohirabonudan ikki oʻgʻil va ikki qiz dunyoga kelib, toʻngʻichi - Azizbek.. toʻrtinchisi bizning Zaynab edi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarDunyodan oʻtmoq - (yoki ketmoq) - oʻlmoq, vafot etmoq.
• -Tarxon janoblari dunyodan oʻtibdilar, - dedi sardor yonidagi otliqqa. — Mirmuhsin — Meʼmor
• Taqdir oramizga judolik savdosini soladigan boʻlsa, Iqbol dunyodan ketdi, deb qoʻya qoling. — Nazir Safarov — Tanlangan asarlar
• Polopon vaqtingizdayoq yorugʻ dunyodan ketdingiz. — Mirmuhsin — MeʼmorDunyo ilmi - dunyoviy ilm, real ilmiy mushohada.
• Kamina oxirat ilmiga, siz dunyo ilmiga mohirsiz. — Abdulla Qodiriy — Kichik asarlarDunyoyi qoʻtir yoki qoʻtir dunyo - har xil hodisalar, sarguzashtlar (yaxshilik, yomonlik, moʻlchilik, kamchilik )ga toʻliq boʻlgan olam.
• Bu qoʻtir dunyoda shunaqa odamxoʻrlar borligiga hech aqlim yetmaydi. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otgunchaDunyoni tanimoq - hayot tarzidan, turmush sirlaridan boxabar boʻlmoq; bilim olmoq.
• Oʻqituvchi dunyoni tanitadi, olamni chinakamiga tushuntiradi. — "Fan va turmush"Dunyo yuzini koʻrmoq - dunyoga kelmoq.
• Sen dunyo yuzini koʻrib, chaqaloq ovozing jaranglagan kun sodda qishloq xotinlari bilan uyimizda kichkina bir toʻy yasar edik. — Oybek — Tanlangan asarlarYolg‘on dunyo - narigi dunyo (oxirat)ga nisbatan soxta, aldamchi, oʻtkinchi hayot.
• Aslini soʻrasangiz, hammamiz bu yolgʻon dunyoga mehmonmiz. — Komil Yashin — Hamza
• Bu yolgʻon dunyoda qancha ot surib, nechogʻliq javlon urganimiz bilan bir kun borar yerimiz shul tuproq ekan, hayhot! — Sa’dulla Siyoyev — YorugʻlikYorugʻ dunyo - yer yuzi, tiriklik olami; roʻshnolik.
• Bu yorugʻ dunyoga nima uchun keldik? — Hamza — Asarlar
• Biz yorugʻ dunyoni koʻrish uchun tugʻilganmiz, Turgʻunoy! — Abdulla Qahhor — AsarlarIkki dunyo - u dunyo-bu dunyo.
• Oʻzi juda aqlli-da ustozimiz, bunaqangi aqlli odamni ikki dunyoda ham topolmaysiz. — Xudoyberdi Toʻxtaboyev — Shirin qovunlar mamlakati
• Unday kelin endi ikki dunyoda ham bu jahonga kelmaydi. — Ergash Raimov — Ajab qishloq
• Men ikki dunyoda rozi emasman. — Said Ahmad — Yulduz
• Jon birodar, xudo xayringni bersin, bu yaxshiligingni ikki dunyoda unutmasman. — Sa’dulla Siyoyev — YorugʻlikMiri (biri) kam dunyo - nimadir yetishmaydigan, nimadir kam boʻlgan hayot, turmush.
• Bobolar: “Dunyoniki miri kam ikki!” deganlar. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• Biri kam dunyo. — To‘xtash Ashurov — Oq ot
• “Bir kam dunyo” emas bizning bu dunyo: Barcha hujayrasi tugal bir olam. — Barot Boyqobilov — Meni kuting, yulduzlarU dunyo-bu dunyo - 1) har ikki dunyo, hozirgi mavjud dunyo va narigi - ilohiy dunyo.
• [Volidamiz:] -U dunyo-bu dunyo meni rozi qilaman desang, shu xotinni rozi qil! - dedilar. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari
• Kimda-kim birovga qoʻl berib, ixlos qoʻysa, u dunyo-bu dunyo xor boʻlmaydi aslo. — "Mushtum"; 2) sira ham, hech qachon.
• Vasya Tyuminga: -Xayr endi, uka, bu qilgan yaxshiliging u dunyoyu bu dunyo esimdan chiqmaydi, - dedim. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari
• Sartarosh u dunyo-bu dunyo xor boʻlmaydi. — Ergash Raimov — Ajab qishloq.
• Bordi-yu, turmush quradigan boʻlsang, u dunyo-bu dunyo sendan rozi emasman. — Sa’dulla Karomatov — Oltin qumU (yoki narigi) dunyo - diniy tasavvurlarda kishilar oʻlgach, unda abadiy yashaydigan, ilohiy, oxirat dunyo (bu, yashab turilgan dunyoga nisbatan).
• U dunyoda shuncha narsa boʻlsa ham, hech kim bu dunyodan ketkisi kelmaydi-ya. — Parda Tursun — Oʻqituvchi
• Bir-ikki kunning ichida koʻzlari ich-ichiga tushib, narigi dunyoga ravona boʻldi. — Abdulla Qodiriy — Gʻirvonlik MallavoyFoniy dunyo - oʻtkinchi, omonat hayot, tez oʻtib ketadigan umr.
• Usta goʻr va jahannam azobini foniy dunyoda bir martaba boʻyniga olib qoʻygani uchun uncha tan tortmadi. — Abdulla Qahhor — Asarlar
• Xoʻsh, siz bu foniy dunyo lazzatidan kechgan.. tarki dunyo qilgan piri murshidlardan biri ekansiz.. — Komil Yashin — HamzaQaytib kelmas dunyo - u dunyo.
• Oʻzbek oyim boʻlsa, eski gina va adovatlarni qaytib kelmas dunyosiga joʻnatdi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarOʻtar (yoki oʻladigan) dunyo - foniy dunyo.
• Qani, ayt, bu oʻtar dunyo zebu ziynatlari, bu mozordagi omborlarda yotgan hisobsiz baytulmollar faqat senga kerakmi? — Komil Yashin — Hamza
• Farmon, kel, oʻladigan dunyoda bir otashashaylik. — U. Ismoilov — Saylanma
• Sehrlar dunyosi.
• Ruhiy dunyo.
• Xayollar dunyosi.
• Maʼnaviy dunyo.
• Tafakkur dunyosi.
• Sherbekning dunyosi bo‘m-bo‘sh, huvshmab qolgandek tuyuldi. Nigorasiz turmushida halovat boʻlarmidi! — Sunnatilla Anorboyev — Oqsoy
• Soʻnagul oʻz dunyosi bilan band edi. — Asqad Muxtor — Davr mening taqdirimda
• Aiazarda onaning ruhiy dunyosi, farzandga boʻlgan muhabbati, orzu-oʻylari aks etadi. — "Saodat"
• Shu birgina soʻz uning [Madumarning] butun ichki va tashqi dunyosini oʻzida aks ettirgan edi. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargona tong otguncha
• Xayollar dunyosi keng, oʻtkir fikrli bu hassos qiz berilib, kichik-kichik hikoyalar yozar edi. — Oybek — Nur qidirib
• Adabiyot dunyosi.
• Odamiylik dunyosi.
• Taʼlim-tarbiya dunyosi.
• Adabiyot dunyosida ikki turli tanqid bor: jiddiy tanqid va hajviy tanqid. — Abdulla Qodiriy — Kichik asarlar
• Qadimgi dunyo.
• Kapitalizm dunyosi.
• Sivilizatsiya dunyosi.Bir dunyo - juda koʻp, behisob, beadad; juda katta.
• -Oh, dadajon, men shoʻrli qarigan chogʻingizda sizga bir dunyo tashvish boʻldim, - dedi Eʼzozxon. — Hamid Gʻulom — Mashʼal
• Gʻalaba! Olti harfdan iborat bu soʻzda bir dunyo qaygʻu, quvonch va maʼno bor! — Nazir Safarov — Olovli izlar
• Hovliga chiqdim. Meni bir dunyo yumush kutib turgan edi. — Sa’dulla Siyoyev — YorugʻlikDunyoga ustun boʻlarmiding - “Umr qisqa, abadiy yasharmiding” degan maʼnoni ifodalaydigan ibora.Dunyodan toq oʻtmoq - turmush qurmasdan, yolgʻiz yashamoq, soʻqqabosh boʻlmoq.
• Na xotin, na bola-chaqa bor. Dunyodan toq oʻtdik hisob. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Endi er degan shu boʻlibdimi? Bundan koʻra dunyodan toq oʻtgan yaxshiroq, yolgʻiz yurgan tinchroqdir. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarDunyodan chiroqchisiz bormoq (yoki oʻtmoq) - farzandsiz oʻtmoq, befarzand qolmoq.
• Yoshim oltmish toʻrtga yetdi, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi.. Dunyodan chiroqchisiz boraman. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarDunyo koʻziga qorongʻi boʻlmoq (yoki koʻrinmoq) - nihoyatda gʻamga botmoq, yuragi siqilmoq; oʻta ruhiy tushkunlikka tushmoq.
• Talʼat birinchi kursdanoq Hamida degan qizni sevib qolgan, shu qiz boʻlmasa, dunyo koʻziga qorongʻi, bemaʼni koʻrinib ketardi. — O‘tkir Hoshimov — Qalbingga quloq solDunyo koʻrgan - turmush tajribalariga ega, hayotning bordi-keldisini koʻrgan.
• Birodari kirom, siz dunyo koʻrgan bir kishisiz. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlarDunyoni suv bossa, toʻpigʻidan kelmaydi (yoki toʻpigʻiga chiqmaydi) - begʻam, parvoyi falak, hech narsadan tashvishi yoʻq kishi haqida.
• Bu odamlar toʻrt ishkali but, dunyoni suv bossa, toʻpigʻiga chiqmaydigan.. kishilarday bamaylixotir, huzur qilib kulishardi. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlariDunyoni tanigan yoki dunyodan xabardor - koʻpni koʻrgan, koʻp biladigan, bilimli. Dunyo turguncha turing (yoki tursinlar) Uzoq umr kuring.
• Dunyo turguncha turing, asti gʻam koʻrmang. — Komil Yashin — HamzaIkki dunyo bir qadam - pisand emas, hech ran emas (koʻpincha masofa haqida).
• Sayoq uchun ikki dunyo bir qadam. — Oybek — Tanlangan asarlarIkki dunyoda - sira ham, aslo, hech.
• -Men u bilan ikki dunyoda chiqisha olmayman, - dedi Tojiboy. — Parda Tursun — OʻqituvchiTarki dunyo qilmoq - hayot lazzatlaridan voz kechmoq.
• Asli oʻzim tarki dunyo qilganman. — "Oʻzbek xalq dostonlari"

Manba: Vikilug‘at