ilmoq

Ma’nolari

1. I 1 Mix, qoziq, ilgak va shu kabilarga osmoq, osib qoʻymoq.
2. Ilmoq va shu kabilarga olmoq, tushirib tort-moq.
3. Otilgan yoki yuqoridan tushayotgan narsani yerga tushirmay tutmoq, tutib olmoq.
4. Kiymoq (odatda, yengil-yelpi, rasman boʻlmagan kiyish haqida).
5. Gapni (yoki soʻzni va shu kabilarni) ilib ketmoq Birovning ogʻzidan gapni olib, davom ettirib ketmoq.
6. Mastura boshlagan askiyani ilib ketdi. A. Qahhor, Ming bir jon. Ilib ketmoq Ega chiqmoq (boshqalardan oldin), oʻziniki qi-lib olmoq.

Misollar

• Hoʻl, ogʻir shinelini va gimnastyorkasini daraxtga ildi. — Oybek — Quyosh qoraymas.
• Iigit.. boshidan qalpogʻini olib, qoziqqa ildi. — A. Qodiriy — Oʻtgan kun-lar.
• Tursunboy ota otning boʻyniga yemtoʻr-vasini ilib.. shoshib-pishib, namozi shomni oʻqib chiqdi. — S. Ahmad — Ufq.
• Suvdagi xas-xashaklarni ilib tortmoq. yash ..uchta eski koʻrpani soʻkdik. Qovugʻidan iplarni ignaning orqasi bilan ilib oldik. — A. Hamdam — Doʻstingdan.
• Bolalar qoʻllarini choʻzib, sapchib, sochqilarni ilib oldilar. — T. Murod — Yudsuzlar mangu yonadi.
• It jon-jahdi bilan ikki sakrashdayoq pi-rillab ketayotgan konvertni lunjiga "hap" etib ilib oldi. — H. Nazir — Soʻnmas chaqmoqlar.
• U kavushini mahsi-sining uchiga ilib, hovliga tushar ekan, xoti-niga qayta taʼkidladi.. H. Gʻulom, Mashʼal.
• -Ha, boyatdan beri senga ti-kilib oʻtiribman, aylanay, — kampir gapni ilib ketdi, —undoq qarayman, mundoq qaray-man, koʻzlarimga ishonmayman. — A. Muxtor — Opa-singillar.
• Toʻgʻonbek bir hikoyani biti-rib, boshqasini oʻylarkan, Binoiy soʻzni ilib ketdi. — Oybek — Navoiy.
• ..xushchaqchaq suhbat boshlanishiga ilhaq boʻlib turgan Akramjon
• Qizi tovuq fermasida ishlay-di. Bir traktorchimiz ilib ketdi. — Sh. Tosh-matov — Tongdagi koʻlanka.
• Innaykeyin, hozir boʻlinglar, qaqir yerlarga jon kirganda, ta-gʻin Teilaboy ilib ketmasin. — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha. Ilib olmoq Tushunib yetmoq (olmoq), bilib olmoq.
• Ishdan horib-tolib chiqqan Shoqosim chala-chulpa eshitsa-da, maʼnoni teZ ilib oldi. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• ..juda shoʻx, sergap, har narsani darrov ilib oladi. — R. Fayziy — Hazrati in-son.
• U [Tursunoy] ..ustaxonaga oʻtadigan aravakashning yallalarini ham ilib olgan edi. — A. Muxtor — Opa-singillar. Koʻzga (yoki na-zarga) ilmaslik Nazar-pisand qilmaslik, mensimaslik.
• ..baʼzi birovlar “Xotin ki-shining qoʻlidan nima ish kelardi?” deb na-zariga ilmagan edi. — P. Tursun — Oʻqituvchi. Oyoq ilmoq Toʻxtamoq (yoʻldan).
• Surnay navosi chiqayotgan, quyuq tutun oʻrlayotgan toʻyxona ostonasida oyoq ildik. — T. Murod — Ot kishnagan oqshom.
• Yaxshisi, bunday qil-sak. Ioʻlda oyoq ilsak: qishloqqa qorongʻi-latib kirib borsak. — T. Murod — Ot kishnagan oqshom. Quloqqa ilmoq Soʻz(gap)ni eʼtiborga olmoq; tinglamoq.
• Gapimni uch bora quloqqa ilgil. — Voqif.

Manba: Vikilug‘at