issiq

Ma’nolari

1. Jism tarkibidagi mole-kulalar harakati (yonish, kimyoviy reaksiya va sh.k.) natijasida yuzaga keladigan va jismlarni qizdiradigan, isitadigan ki-netik energiya; issiqlik, harorat. Quyoshning issigʻi. Olovning issigʻi. n
2. Kasallikda yuzaga keladigan (koʻta-riladigan) harorat; isitma. Oftob oyim erining soʻzini kuchlab tushdi: Issigʻi bor, yuzi ham qizarib, boʻrtib turibdi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Issigʻim koʻpligidan suv ustiga suv ichar edim. M. Ismoiliy, Fargʻona t.o.
3. sft. Yuqori haroratli, biror manba harorati bilan isigan, qizigan; issiq holatli.
4. sft. Issikdikni saqlaydigan, issiq tutadigan.
5. Qozon ovqati, pishirilgan (is-siq) taom.
6. sft. koʻchma Kishiga xush keladigan; yoqimli.
7. Issiq joy (yoki oʻrin) Oʻzi yashayotgan, oʻzi oʻrgangan joy (oʻrin).

Misollar

• Issiq birmuncha boʻshashgandek tuyulsa ham, dimlik zaptida edi. — M. Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha.
• Sharofat-xon.. supaning chetiga kelib oʻtirdi, oq shohi roʻmoli bilan yelpinib, issiqdan shikoyat qil-di. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Issiq suv. Havo issiq. n
• Shundoq issiq kunda qora qoʻylak kiyishidan azador-ligi bilinib turardi. — S. Ahmad — Ufq.
• Sher-bek uning qoʻlini issiq kaftlari orasiga oldi. — S. Anorboyev — Oqsoy.
• \Egnida\ Issiq va yangi palto, oyogʻida ichi jun botinka, qorakoʻl qalpoq, qorni toʻq.. — Mirmuhsin — Umid.
• Issiq kiy-ingan yoʻlovchilar dam-badam burun va quloq-larini ushlab, oʻz tashvishlari bilan yugurib-yelardilar. — Oʻ. Usmonov — Sirli sohil.
• Yaxshiyam shu qoʻshning bor ekan, du-gonang. Boshim yostiqqa tekkanda, oʻzi, bo-lalari oʻtib, bir qoshiq issiq qilib beradi, doʻxtir chaqirib keladi. — S. Nurov — Narvoy.
• Kechadan beri [Kumushning] ichiga issiq kir-gani yoʻq. — A. Qodiriy — Oʻtgan kunlar.
• Hamma-miz deyarli har kun bir qoshiq issiqqa muh-tojmiz. — A. Qodiriy — Kichik asarlar.
• Yulduzxon unga yengilgina bosh irgʻadi va bir kulib qaradiki, Muhiddin shu vaqtga-cha qizlar kulgisining bu qadar jozibali, chiroyli, issiq boʻlishini sira uchratmagan edi. — R. Fayziy — Choʻlga bahor keldi.
• Luqmoncha xuddi yumalaganday yugurib, medpunktga kirib bo-rarkan, Elchibek u ni chaqirib, bir issiq gap aytgisi keldi. — A. Muxtor — Tugʻilish.
• Mavlon bilan Navroʻz oʻz issiq joylarini tashlab.. kol-xozning paxtasini gʻayrat bilan terayotgan yoshlarning ishlaridan hayron qoldilar. — S. Ayniy — Qullar.
• Sababi boʻlmasa, kim issiq oʻrnini tashlab, qum tepaliklari orasida sargardon boʻlib yuradi! — Mirmuhsin — Meʼmor. Issiq jon Tirik organizm, jumla-dan, odam hayotida har xil holatlarning yuz berishi mumkinligini bildiradi, shuni qayd etadi.
• Issiq jon. Men ogʻrib yotarman, bir qoshiq suvga muhtoj boʻlarman. — A. Qodiriy — Mehrobdan chayon.
• Issiq jon deydilar, jon boʻlsa boʻlar, Payt kelsa, chechak ham sar-gʻayar, soʻlar. — A. Oripov — Yillar armoni. Is-siq urishi (yoki elitishi) Organ izmga uzoq vaqt (davomli) issiq havo yoki infraqi-zil nurlar taʼsir etishi oqibatida orga-nizmda issiqlik boshqarilishining izdan chiqishi bilan yuzaga keladigan oʻtkir patologik holat.
• Yozda, saratonda yoki issiq binoda uzoq ishlaganda, issiq elitishi mum-kin. — "OʻzME". Issigʻida Vaqti gʻanimatda. Buva naridan-beri choyini ichib, yana yoʻlga tushdi. Omonatni issigʻida egasiga topshi-rish kerak-ku.. Mirmuhsin, Bir xumcha til-la. Yo bu uydan issigʻida keting, yo xulqingiz-ni tuzatib oling! H. Gʻulom, Toshkentlik-lar. Istarasi issiq q. istara Koʻzga issiq koʻrinmoq 1) maʼqul va yoqimli koʻrinmoq.
• Dadasi deyman, doʻstingiz Olimjonni juda maqtab yubordi-yu.. qizingiz bir narsani bi-lar ekan-da, haytovur, shu yigit koʻzimga issiq koʻringan edi. — O. Yoqubov — Chin muhab-bat; 2) tanishdek koʻrinmoq.
• Hoy, menga qarang, koʻzimga issiq koʻrinasiz. Yopiray, Karim aka, meni tanidingizmi? — N. Safarov — Sharq tongi. Odamning yuzi issiq Koʻz koʻzga tushganda, har qanday holatda ham odamning (insonning) eʼtibori sakdani-shini qayd etadi.
• Mahmud bobo boshliqni topib olib, boplab soʻkmoqchi edi. Lekin odamning yuzi issiq-da, unga duch kelib, koʻzlari koʻziga tushgach, ancha boʻshashdi. — Gazetadan. Te-mirni issigʻida bosmoq ayn. temirni qizi-gʻida bosmoq q. temir.

Kelib chiqishi

Yoqutchadaki ичигэс so‘zila o‘zakdosh erur.

Manba: Vikilug‘at