ona

Ma’nolari

1. Farzandi yoki farzandlari boʻlgan xotin (oʻz tuqqan farzandlariga nisbatan); bolali xotin.
2. Ona tili Bolaning goʻdaklikdan katta-larga taqlid qilib oʻrgangan tili, tugʻma til (odatda gapiruvchi shaxe mansub boʻlgan xalq tili). Onayi zor, onaizor Mehribon, gʻamxoʻr ona; onaning mushtiparligini, mushfiqligini, mehribonligini ifodalash shakli.
3. Oila boshligʻi, tarbiyachisi.
4. Keksa ayollarga hurmat yuzasidan ularning nomiga qoʻshilib ishlatiladi, maye.
5. Keksa ayollarga hurmat bilan murojaat etish formasi.
6. Bola tuqqan jonivor.
7. Yaratuvchi, vujudga keltiruvchi.
8. Gapning onasi Gapning poʻskallasi, boʻlgan-turgani, haqiqati. -Otangizga rahmat, Yusvali togʻa! — dedi boshini qimirlatib Meli polvon. —

Misollar

• Koʻp bola,sh ona. Bola yigʻlamasa, ona emchak bermas. — Maqol.
• Erka tutsa onasi, taltayadi bolasi. — Maqol. n
• Qiz ertalab turib, darrov onasiga razm soldi. — Oybek — Tanlangan asarlar.
• Onayi zor emasmi, ustunni ushlagancha.. bola-sining tovushi kelayotgan tomonga termilib qoldi. — Oydin — Mardlik — mangulik.
• Tosh-kentdan kelgan xat onaizor yuragiga gʻulgʻula soldi. — Mirmuhsin — Umid.
• -Bolam, — dedi-yu, onaizor yana olamga tinchlik tilaydi: -Ona-lar.. gʻam chekmasin, osmonimiz musaffo boʻlsin. Onang urgilsin q. oʻrgilmoq. Onasi etn. Erning oʻz xotiniga uning ismini aytmay murojaat etish shakli.
• Hoy, onasi, suyunchini choʻz. — E. Rahim — Yangi qadam. Qayin ona ayn. qaynana. Qahramon ona Unta va undan ortiq bola tugʻib voyaga yetkazgan onalarga berila-digan faxriy unvon.
• Bularuchun alohida qozon osilarmidi. Siz hammasining onasi, u kishi — ota. Usta bolani juda yaxshi koʻradilar. — A. Qahhor — Tomoshabogʻ.
• To-jixon ona, Norjon ona.
• Toychoqning onasi. Ona qoʻy. Yaxshi buzoq ikki onani emar. — Maqol.
• yash Ona ari urugʻlagandan keyin bir sutkada 1500—2000 tagacha tuxum qoʻyadi. — "Fan va turmush".
• Yer — hayotning onasi.
• Gapning naq onasini ayt-dingiz-qoʻydingiz. — P. Tursun — Oʻqituvchi. Ona Vatan (yoki yurt) Kishi tugʻilib oʻsgan, u-ning uchun muqaddas sanalgan mamlakat.
• Yana koʻngli ona yurtini, baland togʻlar, koʻm-koʻk yaylovlarni qoʻmsab, bagʻrini zax yerga berib yotib oldi. — S. Anorboyev — Hamsuhbatlar. Ona suti ogziga keldi q. ogiz.
• Voy-voy, Gulnora singlingni Azizboynikidan olib chiqqunimcha naq ona sutim ogʻzimga keldi. — N. Safarov — Sharq tongi. Ona sutiday pok (yoki halol) Hech qanday nopoklik, qalbakilik aralash-magan, kishining oʻz peshona teri evaziga kelgan.
• Pulni osadim, mingmarta roziman, sizga ona sutiday halol boʻlsin. — A. Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari. Ona tuproq Kishi tugʻilgan joy.
• Keyin bilsam, xuddi oʻsha bir quloch yer mening ona tuprogʻim ekan. — A. Obid-jon — Akang qaragʻay Gulmat. Ona xalq Kishining oʻzi mansub boʻlgan xalqi.
• Bechora emas, yoʻq, koʻngli sutday pok, ammo koʻp jabru jafo chekkan mening ona xalqim bugun maʼnaviy madadga juda-juda tashna. — Gazetadan. Ona qizim Erkalatish, alqash maʼ-nosida qoʻllanadigan ibora.
• Shunday ekan, men senga yomonlikni ravo koʻrmasman, ona qizim. — T. Ashurov — Oq ot. Onadan tugʻma boʻ-lib Har qanday kasallikdan yoki balo-qazolardan xoli boʻlib, aslidagiday; sogʻ-lom, hech narsa koʻrmaganday.
• Buoʻzgarishdan keyin onadan tugʻma boʻlib, yengil tortdi. — A. Qodiriy — Oʻtgan kunlar. Onasi oʻpmagan qiz Begona qoʻl tegmagan, pok, iffatli qiz; bokira.
• Puling boʻlsa, onasi oʻpmagan malika qizlar sanga quchoq ochadi. — Oybek — Tanlangan asarlar. Onasini koʻrsatmoqTaʼzirini bermoq, jazolamoq.
• Ustozim ikkimiz la-boratoriyaga oʻtib olib, shunaqangi sehrli dorilar yasaylikki, ey iblis, endi onangni uchqoʻrgʻondan koʻrasan. — X. Toʻxtaboyev — Shirin qovunlar mamlakati.

Manba: Vikilug‘at