tutmoq

Ma’nolari

1. Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq.
2. Ovlab, quvib, izidan borib yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq.
3. Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq.
4. Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq.
5. Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq.
6. Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq.
7. Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq.
8. Idora qilmoq, boshqarmoq.
9. Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir munosabatda, muomalada boʻlmoq.
10. Biror tarzda ishlatmoq, foydalanmoq, qoʻllamoq.
11. Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini).
12. Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saqlamoq.
13. Pardalash, toʻsish, qoplash maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq.
14. Koʻpayib, tarqalib, yoyilib yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq.
15. Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, huruj qilmoq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida).
16. Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida).
17. Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq.
18. Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi.

Misollar

• Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta tutib turmoq.
• Bolaning qoʻlidan tutmoq.
• Otning jilovidan tutmoq.
• Koʻr tutganini qoʻymas, kar - eshitganini. — Maqol
• Temirchi usta qahru gʻazab bilan ichkari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan tutdi. — S. Abdulla — Mavlono Muqimiy
• Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan tutib oʻtqazdi. — Oʻtkir Hoshimov — Qalbingga quloq sol
• Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun.. — Oybek — Tanlangan asarlar
• Baliq tutmoq.
• Quyon tutib olmoq.
• Oʻgʻrini tutmoq.
• Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik tutdikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da. — M. Mansurov — Yombi
• Agar Hamzani tutib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz. — Komil Yashin — Hamza
• Mehmonlarga sochiq tutmoq.
• Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga tutdi. — Said Ahmad — Hukm
• [Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron tutib, yelkasini silagisi kelardi. — Asqad Muxtor — Qoraqalpoq qissasi
• Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga tutdi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga tutdi. — Saida Zunnunova — Yangi direktor
• Ali meshkobchi yana madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv tutdi. — Mirmuhsin — Meʼmor
• Xatni chiroq yorugʻiga tutib oʻqimoq.
• Yelkasini oftobga tutmoq.
• Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga tutdi. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari
• Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin tuta olgan zot. — Abdulla Oripov
• Hokimiyatni tutib turmoq.
• Oʻz pozitsiyalarini tutib turmoq.
• Jangchilarimiz tepalikni tutib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.
• Azamat., kombatning.. madad kuchi yetib borguncha dushmanni tutib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi. — Nazir Safarov — Qahramonning tugʻilishi
• Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir tutdi. — Nazir Safarov — Olovli izlar
• Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida tutgan yaqinlari oʻzlari borishaveradi.. — R. Fayziy — Choʻlga bahor keldi
• Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och tutadi deyishadi. — Samar Nurov — Narvon
• U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi. — Oybek — Tanlangan asarlarOʻzini tutmoq - 1) oʻzini bosmoq, tiymoq; oʻzini qoʻlga ola bilmoq.
• Yigʻidan oʻzini tutmoq.
• U kulgidan oʻzini tutolmadi.
• Oʻzimni kulgidan tutolmay, hiringlab kulib yubordim. — E. Raimov — Ajab qishloq 2) oʻzini biror tarzda ushlamoq.
• Oʻzini baland tutmoq.
• Oʻzini kattalardek tutmoq.
• Oʻzini tetik tutmoq.
• Ibodovning oʻzini tutishi hayron qoldirgan edi uni. — F. Musajonov — Himmat
• U oʻzini imkoni boricha beparvo tutishga harakat qildi. — To‘xtash Ashurov — Oq ot 3) oʻzini eplab qolmoq, oyoqqa turmoq.
• Ertalab yana qonli urushlar boshlandi. Ammo xalq endi oʻzini ancha tutib qolgan edi. — A. Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• Boboqul ota oʻzini tutib olib: -Ilgari faqat seldan emas, qurgʻoqchilik ofatidan ham odamlar qirilardi.. - dedi. — H. Nazir — Soʻnmas chaqmoqlar
• Roʻzgʻor tutmoq.
• Yaxshi qilib yurtni tutdi, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi. — Ergash Jumanbulbul oʻgʻli
• Bolani boʻsh tutish yaramaydi.
• Singlingni kaftingda tutsang, onangni boshingda tut. — Maqol
• Shariat xotinni qattiq tutish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq tutsangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poylaydi. — Abdulla Qahhor — Mayiz yemagan xotin
• Oʻzbek oyimning "Kelinni xor tutar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat!" deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga tekkan yangi kelinlar suratiga kirgan edi. — Abdulla Qodiriy — Oʻtgan kunlar
• Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza tutmoq.
• Yangi olib kelgan teshani tutmoq.
• -Lekin, - dedi Samandarov qoshiqni salmoqlab, - hali ham mana bunaqa qoshiq tutish ayb.. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi. — Abdulla Qahhor — Qoʻshchinor chiroqlari
• Men, beshovlaring qurt tutinglar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman. — Abdulla Qahhor — Kampirlar sim qoqdi
• Qani iloji boʻlsa, bitta odam tutmasdan, butun ishni oʻzim eplay olsam. — Oybek — Tanlangan asarlar
• Pashshaxona tutmoq.
• Derazalarga parda tutmoq.
• Etak tutib, paxta termoq.
• Dastroʻmolni yuziga tutib yigʻlamoq.
• El ogʻziga elak tutib boʻlmas. — Maqol
• Baxmal paranjili xotin chimmat tutgan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bilan kifoyalandi, javob bermadi. — Mirzakalon Ismoiliy — Fargʻona tong otguncha
• Samovarning bugʻi uyni tutib ketdi. Qoʻy-echkilarning marashi koʻchani tutgan edi.
• Yilqi, poda, suruvlar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻu toshga sigʻishmay, Yaylovni tutsa deyman. — Q. Muhammadiy
• Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoqni odam tutib ketganini koʻrdi. — J. Abdullaxonov — Tong yorishgan sohilda
• Doʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak tutib ketdi. — "Oʻzbekiston qoʻriqlari"
• Dashtni tutib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi. — "Guldasta"
• Dostonning ovozasi olamni tutdi. — N. Fozilov — Hayot oʻrgatdi
• Otaning tantiligi tutib ketdi.
• Uning jazavasi tutdi.
• Shoʻxligi tutmoq.
• Hindining ham himmati tutib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi. — Gʻafur Gʻulom — Shum bola
• Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasaliging tutib, ishlaging kelmayotibdimi? — Gazetadan
• Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati tutib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta keladi. — Mirzakalon Ismoiliy — Bizning roman
• Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi tutmapti. — Asqad Muxtor — Opa-singillar
• Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga tutmagil oson. — U. Qoʻchqorov — Hayajonga koʻmilgan dunyo
• -Uvoli tutadi demadingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a , - dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta boshladi. — M. Mansurov — Yombi
• Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi tutmaydimi? — Sa’dulla Siyoyev — Yorugʻlik
• Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim tutadi hammangni! — Pirimqul Qodirov — Yulduzli tunlarAza tutmoq - aza.
• Gʻalaba kuni toʻyga aylangan xonadonlar ham boʻldi, yarasi yangilanib, qayta aza tutganlar ham. — "O‘zbekiston qoʻriqlari"Boshini tutmoq - biror ish, hunar bilan mashgʻul boʻlmoq, uni egallamoq, kasb etmoq.
• Biror ishning boshini tutmoq.
• Biron boshqa hunarning boshini tutsa ham eplab ketardi. — Sa’dulla Siyoyev — YorugʻlikVatan (yoki makon) tutmoq - biron hudud yoki joyni yashash joyi (vatan) qilib olmoq.
• Erboʻtayevlar oilasi ham yaydoq choʻlni vatan tutib, mehnatda dong taratib, oʻzlaridan koʻpayishib borishyapti. — "O‘zbekiston qoʻriqlari"Gapga tutmoq - gapga solib, savol-javoblar bilan band qilmoq.
• Hamma gapi yolgʻon boʻlmasin, oʻrtaga olib, gapga tuting. — "Yusuf va Ahmad"
• Traktorchi yigit ishga shoshilganidan toqatsizlana boshladi. Chol buni sezib, ortiqcha gapga tutmadi. — O‘. Usmonov — Sirli sohilDarigʻ tutmoq - darigʻ.
• Yakka va yagonaliging haqqi.. mendek bir balokash gunohkor ojiza bandangdan marhamatingni darigʻ tutmagaysan.. — Komil Yashin — HamzaIsh tutmoq - maʼlum sabab, shart-sharoit va shu kabilarni hisobga olgan holda ish qilmoq, ish olib bormoq.
• Nega bir-birimizga yoqishimiz kerak. Yoki boʻlmasa, sizga yaqin boʻlgan inson koʻngliga qarab ish tutish lozimmi? — GazetadanYoʻl (yoki yoʻlini) tutmoq - ish-faoliyatda muayyan bir yoʻlni tanlamoq, shu yoʻldan bormoq.
• Shuning uchun u tilyogʻlamalik yoʻlini tutdi. — Gazetadan
• Sendan soʻng qolib ham u qarimaydi, U mangu yoshlikning yoʻlin tutgandir. — Shuhrat — Yoshligimning davomiKoʻz tutmoq - kelishi, uchrashuvi yuz berishini intizorlik, ishtiyoq bilan kutmoq.
• Koʻz tutdim, koʻzlarim nigoron boʻldi. — "Yoshlik"
• Temirjon, ayiqcha qaytib keladiganday, uning yoʻliga intizor koʻz tutdi. — J. Abdullaxonov — OriyatKoʻzda tutmoq - nazar-eʼtiborida boʻlmoq, nazarda tutmoq.
• Kelgusi vazifalarni koʻzda tutmoq.
• Ishdagi qiyinchiliklarni koʻzda tutmoq.
• Bu gaplari bilan qurilishdagi ishlarni koʻzda tutayotganligini Baroqov yaxshi tushundi. — "O‘zbekiston qoʻriqlari"Soʻroqqa tutmoq - uzluksiz soʻroq berishda davom etmoq.
• Lekin u yerda siz emas, ular sizni soʻroqqa tutmasalar, deb qoʻrqaman. — Komil Yashin — HamzaToʻpga (yoki oʻqqa) tutmoq - kimsa, narsa, joy tomonga (ustiga) toʻxtovsiz toʻp otmoq, oʻq otmoq, oʻq yogʻdirmoq.
• Koʻpdan beri kutilgan jang tong mahalida dushman artilleriyasi bizning pozitsiyalarimizni nihoyatda qattiq toʻpga tutishi bilan boshlanib ketdi. — Abdulla Qahhor — Oltin yulduz
• Dushman jangchilarimizni minomyotdan oʻqqa tuta boshladi. — GazetadanEtagini tutmoq - rahnamoligida ish tutmoq, rahnamoligiga suyanmoq.
• Omon buva Yodgorov kabi ingichka tolali paxta ustalari bor. Ana shularning etagini tut. — "Oʻzbekiston qoʻriqlari"Yuz tutmoq - yuz.Oʻrin tutmoq - mavqega ega boʻlmoq, ahamiyat kasb etmoq.
• Ular ichida Shodmonov alohida oʻrin tutadi. — "Oʻzbekiston qoʻriqlari"
• Mehnat jamoalarida tugʻilayotgan anʼanalar orasida musobaqaning takomillashib borayotgan yangi shakl va usullari alohida oʻrin tutadi. — GazetadanQuloq tutmoq - 1) eshitishga diqqatni qaratmoq.
• Birpas devor tagida toʻxtab, atrofga quloq tutishdi: jimlik hukmron.. — "Mushtum" 2) tinglamoq, eshitmoq.
• Akam tomda qor kurar.. men sandal ichiga tiqilib olib, shiftdan kelayotgan kurak ovoziga quloq tutib yotar edim. — M. Mansurov — Yombi

Manba: Vikilug‘at