eshik

Ma’nolari

1. Uy, xona, bino yoki hovlining kiraverishida oʻrnatiladigan, ochib-yopib turiladigan qurilish buyumi.
2. Umuman, odam, jonivor, narsalar joylashadigan qurilma, moslamalarning kirib-chiqiladigan, ochilib-yopiladigan qismi. Mashinaning eshigi. Samolyotning eshigi. Qafasning eshigi. v Avtobusning eshigi ovozeiz ochildi: -Marhamat, chiqinglar. X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati. Bu oʻrtada soat eshigi ochilib, kakku kush chikdi-da: "Kakku! Kakku!", deb yana kirib ketdi. U. Ismoilov, Saylanma.
3. Hovli, uy-joy; xonadon. [Mirza-karimboy:] Eshigimda juda koʻp odamlar ishlagan. Oybek, Tanlangan asarlar. -Eshi-gini topa oldingizmi? - Topdim. Aytganin-gizdek, uning eshigini Toshkentda har kim bilar ekan. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.
4. Eshik supurmoq 1) hovli supurmoq; 2) xizmatkor boʻlib ishlamoq, xizmatkorlik ishlarini bajarmoq. Eshigimni supursin bu Koʻmondon, Boʻlsin barcha qilganiga pushay-mon. H. Olimjon. [Jamila:] Men sizni oʻla-oʻlguncha duo kplay, loyik koʻrsangiz, choʻrin-giz boʻlib, eshigingizni supuray. Hamza, Boy ila xizmatchi.
5. Tashqari, tashqi maydon, koʻcha.
6. Eshikka chiqmoq 1) uydan, xonadan tash-qariga, hovliga chiqmoq.
7. Bir maqsadga, yerga yetishish, erishish yoʻli, imkoniyat yoʻli. Baxt eshigi koʻrinib turibdi. H. Gʻulom, Mashʼal. Barcha orzular eshigi deyarli yopik edi. N. Safarov, Jasoratning tugʻilishi.
8. Eshik ogʻa (yoki ogʻasi) Oʻrta Osiyo xon-liklarida xon saroyidagi bosh xizmatkor; oliy hukmdorning turli qabul marosim-larini oʻtkazish ishlariga mutasaddi boʻlgan shaxs.

Misollar

• Ikki taba-qali eshik. Oʻymakor eshik. Kabinet eshigi. Koʻcha eshigi. Hovli eshigi. Eshikni ochmoq. Eshikni taqillatmoq. Mehmon kelar eshikdan, Rizqi kelar teshikdan. — Maqol. v
• Dildor shart oʻrnidan turdi-yu, eshikni qarsillatib yopib chiqib ketdi. — S. Ahmad — Ufq.
• Eshik sovuk-
• Koʻrpacha yozib, uni oʻtkizgach, "men hozir", deb eshikka chikib ketdi. — S. Karomatov — Ol gin qum.
• Pazarboy eshikka chikib korasa, bu chodirdan boshqa chodirlar koʻp, odamlar son-sanoqsiz.. — "Oy-suluv"; 2) hojatga chiqmoq — yozilgani chiq-moq, yozilmoq.
• Eshik ogʻa kirib, arkoni davlat-ning hozir boʻlganini bildirgach, Husayn Boy-Karo kirishga ijozat berdi. — Oybek — Navoiy. Eshik qoqmoq 1) eshikni taqillatmoq; 2) biror vaqt, fursatning yaqinlashib, kelib turganini bildiruvchi ibora.
• Bahor eshik kokyapti. v
• Ayniqsa, eshik koqib yoz keldi-yu, xayol toʻrt yoqqa sochilib, vaqt yetishmay qoldi. — H. Nazir — Yonar daryo.

Kelib chiqishi

Eshik soʻzi qadimgi turkiy tildagi "eshümäk" (yopmoq) feʼliga -k qoʻshib yasalgan.

Manba: Vikilug‘at